Skrûtsj geeft Drachtster draai aan Dickensklassieker

Drachten

Het blijkt een gouden formule voor de familievoorstelling van de Lawei: een oud en bekend verhaal ombouwen tot een typisch Drachtster historie. Met Skrûtsj gaat het echtpaar Paul Passchier (55) en Wilma Hoornstra (53) uit Scherpenzeel voor het derde succes op rij.

Ja, ze kennen de sportbegrippen voor drie opeenvolgende successen, zoals hattrick en 180'er. Passchier en Hoornstra hebben voor de Lawei met de musicals Annie en Oliver al tweemaal een voorstelling gemaakt die in de Leeuwarder Courant vijf sterren kreeg. ,,Een derde keer zou fantastisch zijn, maar daar zijn we helemaal niet mee bezig. We hebben het er wel eens over gehad, maar is het teleurstellend als je vier sterren krijgt? Ik weet het niet. Wij maken deze voorstellingen met alle liefde en passie en blijdschap die wij in ons hebben en we steken er al onze tijd en energie in. We zijn er zeker de laatste drie maanden van het jaar continu mee bezig en zien dat er elk jaar meer voorstellingen worden geboekt. De eerste keer, bij Annie, waren er vijf, vorig jaar met Oliver zes. En dit keer beginnen we met acht, waarbij er nog twee succesopties zijn, zodat het er uiteindelijk tien kunnen worden. Wat wil je nog meer?'' zegt Paul Passchier.

‘Zij is de baas’

Passchier schrijft samen met Thedo Keizer alle teksten voor de familievoorstelling en is sinds vorig jaar ook muzikaal leider. Zijn echtgenote Wilma Hoornstra heeft als regisseuze de algehele leiding. ,,Normaal lever ik als schrijver mijn tekst in en dan is het maar afwachten wat de regisseur er van maakt. Nu zijn wij samen verantwoordelijk en dat gaat volstrekt natuurlijk, maar zij is de baas. Zij bemoeit zich ook overal tegenaan'', zegt Passchier lachend. ,,Wilma haar fantasie is onbegrensd en ze is ongelooflijk leuk om mee samen te werken. Of zij mijn favoriete regisseur is? In elk geval mijn favoriete vrouw, haha.''

Het paar begint al in februari met de nieuwe voorstelling, wanneer de vorige net is geëvalueerd. ,,In januari zijn we beiden helemaal uitgepierd. We doen het met heel veel plezier, maar het trekt natuurlijk wel een zware wissel op je. Normaal lever je als regisseur en schrijver je voorstelling af en na de première trek je je handen er vanaf en ga je met iets anders verder. In de Lawei begeleiden we de hele serie voorstellingen en dat is heel ongewoon in het professionele circuit.''

Kweekvijver

,,Elke laatste voorstelling van de serie is dan ook eigenlijk de beste’’, zegt Wilma Hoornstra. ,,De Lawei ziet dit als een educatieproject en het is natuurlijk fantastisch dat ze daar zo hun nek voor durven uitsteken. En het mooie is, in de praktijk werkt het ook zo. Het is een echte kweekvijver.’’ Toen Hoornstra drie jaar geleden solliciteerde bij de Lawei, omdat het team dat daarvoor al tien jaar de eindejaarsvoorstellingen had verzorgd er mee stopte, meldde ze al dat ze terug wilde naar de ouderwetse familievoorstelling, dus voor het hele gezin. ,,Wij zijn traditionele theatermakers en de mensen in de zaal hebben met kerst recht op een ouderwetse feel-good-show'', zegt Passchier.

,,Ons doel is om onze liefde en passie over te brengen op de cast. Na elke voorstelling geven wij feedback, dan stellen we dingen bij en geven tips. We proberen de spelers elke keer bij de kladden te grijpen, hen steeds verder te helpen. Zo groei je met elkaar door.'' Hoornstra: ,,Het is voor ons ontroerend om die groep zo te zien groeien. Uit Annie zijn vier spelers meegegaan naar Oliver en dit keer is ongeveer de helft nieuw. Er zijn wel veel nieuwe kinderen bijgekomen. In Annie speelde een meisje mee in een kleine rol. Bij Oliver deed ze al wat meer en bij de laatste auditie was ze zo geweldig, dat we zelfs apart voor haar een liedje hebben geschreven. Het is zo leuk om te zien hoe die spelers zich ontwikkelen. Soms zien we op tv een van onze spelers voorbijkomen en dan zijn we echt trots. Een van de meisjes die eerder hebben meegedaan zou nu weer auditie doen, maar ze moest zich op het laatste moment terugtrekken omdat ze een rol kreeg in een televisieserie.''

Kippenvelmomentjes

De eerste repetitie is altijd een lezing van het stuk met alle spelers, daarna worden de verschillende scenes in groepjes gerepeteerd. Daarvoor kwam het team vanaf begin september elke zondag bij elkaar, terwijl in de herfstvakantie dagelijks werd geoefend. Vorige week zondag was de eerste doorloop van Skrûtsj, waarbij alles weer aan elkaar was gesmeed en de complete voorstelling voor het eerst van voor tot achter werd gespeeld. ,,Dat waren al heel wat kippenvelmomentjes'', zegt Wilma Hoornstra. Bij Annie en Oliver draaide het verhaal om een kind, in Skrûtsj spelen volwassenen de hoofdrol. ,,Daarom was het fijn dat we konden terugvallen op een aantal ervaren spelers. Twee hoofdrolspelers uit de vorige voorstelling spelen nu de dragende rollen van de volwassen Bouke en Tjitske, maar we laten hen zien in vier verschillende levensfasen, ook als kinderen.''

,,Dat repeteren is best een heel proces van plannen en regelen. Iedereen er omheen is professioneel, maar we werken op het podium wel met een groep van 21 amateurs. En de helft daarvan zijn scholieren, die tot en met de première wel gewoon hun huiswerk moeten maken.’’ Paul Passchier: ,,Het is veel werk, maar fantastisch om te doen. Voor dit stuk heb ik best wel pittige koorpartijen geschreven en dat kost gewoon tijd om te leren. Alle spelers hebben een bandje meegekregen, of nee natuurlijk, die hebben we voor iedereen op internet gezet. Ik heb de partij voor de jongens ingezongen en Wilma die van de meisjes. Alles wat de spelers nodig hebben staat op een Drive. Want teksten en zangpartijen leren, dat moesten ze natuurlijk wel thuis doen. ''

Dickens

Skrûtsj is gebaseerd op het wereldberoemde verhaal A Christmas Carol van de Engelse schrijver Charles Dickens, ook al de schrijver van Oliver. A Christmas Carol was meteen bij publicatie in 1842 al een daverend succes en is intussen zo vaak gespeeld, verfilmd, getekend en verwerkt in romans, dat het etiket 'in Dickenssfeer' tegenwoordig een must is voor elke kerstmarkt. De mooiste versie van het verhaal is volgens Passchier de musicalfilm uit 1970, met Albert Finney in de rol van Scrooge. ,,Die film hebben wij bij Skrûtsj wel een beetje in het achterhoofd gehouden. Choreograaf bij die film was Paddy Stone en het leuke is dat Wilma nog met hem heeft gewerkt. In 1983 heeft Stone haar geselecteerd voor een rol in een musical.''

In het originele verhaal droomt de nare vrek Scrooge dat hij drie geesten ontmoet, die hem het verleden, heden en de toekomst laten zien. Die toekomst ziet er zonder vrienden slecht en eenzaam uit en dat heeft zo'n verpletterende indruk op de man, dat hij het roer radicaal omgooit en voortaan een beter mens is. Hoewel vijf jaar geleden ook in Vlaanderen al een bewerking is gemaakt onder de naam Skroetsj, is de Friese versie Skrûtsj volstrekt uniek, stellen Passchier en Hoornstra. Het verhaal is namelijk helemaal aangepast aan Drachten, met diverse namen en voorvallen uit de Drachtster historie.

Friese draai

,,Het is de zelfde verhaallijn, maar in een totaal andere bewerking, met een echte Friese draai. Ons verhaal is onder andere een eerbetoon aan het skûtsje’’, vertelt Passchier. Het aloude vrachtzeilschip is tegenwoordig toch al een belangrijk thema in Drachten. In de Drachtstervaart liggen deze winter drie schepen sfeervol verlicht en in de Lawei is zondag een expositie geopend over het traditionele vrachtschip. De cast van Skrûtsj heeft daarbij enkele liedjes gezongen. Op het plein voor de schouwburg ligt de komende weken het skûtsje Doeke van Martena. ,,Het hangt blijkbaar in de lucht’’, stelt Passchier.

Drachten speelde dan ook een belangrijke rol op het gebied van het antieke vrachtschip, dat tussen het einde van de negentiende eeuw en de Tweede Wereldoorlog in het Noorden essentieel was voor het vervoer over het water. In Drachten waren twee belangrijke werven waar de ijzeren skûtsjes werden gebouwd, de Piip van de gebroeders Roorda en de werf van Van der Werf op Buitenstvallaat. Verreweg de meeste skûtsjes die tegenwoordig zeilen in de belangrijkste zeilcompetitie, de SKS, komen van een van deze twee werven. Vooral werfbaas Bouke Roorda verwierf faam als 'de Mozart onder de skûtsjebouwers'.

Gereformeerd

In het stuk heet de werfbaas Bauke Boorda. Het artistieke paar werd volledig overvallen door de mededeling dat nazaten van Roorda protesteerden tegen de voorstelling, omdat ze het er niet mee eens waren dat hun streng-gereformeerde voorvader in verband wordt gebracht met geesten. De familie is zelfs langs geweest bij een repetitie in de Lawei om er met de theatermakers over te praten. ,,Wij hebben er geen seconde bij stilgestaan dat dit deel van het verhaal een probleem zou kunnen zijn. We hebben in de Bible Belt nog wel eens problemen gehad met een voorstelling waarin een weerwolf voorkwam, maar deze zagen we niet aankomen’’, vertelt Passchier.

,,Wij hebben er begrip voor dat iedereen zijn eigen ideeën en overtuiging heeft, maar het is een sprookje en de geesten komen ook nog eens voor in een droom. Het verhaal is op duizenden plaatsen over de hele wereld gespeeld en ik heb nog nooit gehoord dat het ergens voor problemen heeft gezorgd. Toch vinden we het wel ontzettend vervelend dat mensen zich er aan storen. We werken met alle mogelijke respect voor de historie van Drachten en hebben niets aan het stuk veranderd, maar we zijn nog in overleg met de Lawei over bijvoorbeeld een verklaring vooraf. We willen graag iedereen binnen boord houden.''

Conservatorium

Passchier en Hoornstra werken vaak samen. Ze leerden elkaar ook letterlijk en figuurlijk op het podium kennen. Paul Passchier, zoon van tv-presentator Dick (Zeskamp en Spel zonder Grenzen), is in 1995 cum laude afgestudeerd aan het conservatorium. ,,Ik was vrij laat begonnen, pas op mijn 27-ste, en kwam al snel terecht in het kinderrepertoire. Zo had ik voor mijn eindexamen een eigen liedjesprogramma gemaakt. Daarnaast deed ik ook aan cabaret en ik werkte mee aan de musical My Fair Lady, de familievoorstellingen van Ernst, Bobby & de Rest en Sesamstraat.''

Wilma Hoornstra stond al vanaf haar zeventiende op het toneel als danseres in musicals. Gaandeweg ontdekte ze dat ze ook talent had voor een sturende rol naast het podium, bijvoorbeeld als choreografe en balletlerares. ,,In 1998 heb ik de overstap definitief gemaakt en dat beviel mij veel beter. Je kunt veel langer mee achter de schermen en ik kon alles gebruiken wat ik ooit zelf had geleerd.''

Sinatra

Hoornstra en Passchier ontmoetten elkaar eind 1996 bij de voorstelling Sinatra van het orkest van de Koninklijke Luchtmacht. Ze hadden beiden succesvol auditie gedaan en werden als danseres en zanger bij elkaar op het podium gezet, als een stelletje. Zij was tevens assistent-choreografe en dat betekende dat zij hem de dansjes moest leren. ,,De vonk sprong over op Nieuwjaarsdag en de eerste kus was op de dag van de Elfstedentocht, 4 januari’’, herinnert Passchier zich. Sinds 2002 wonen ze samen in Scherpenzeel.

Passchier startte in 1999 zijn eigen bedrijf, maar sinds vier jaar heeft het paar samen een onderneming, Passchier & Hoornstra Producties. Ze werken samen bijvoorbeeld aan de kleutervoorstellingen van Woezel & Pip, die al tien jaar met veel succes lopen. ,,Dat is een heel dankbare markt, waarvan het publiek zich om de paar jaar ververst. En dat geldt ook voor de Sinterklaasshows die we elk jaar doen in Ahoy. Dat heeft uiteraard wel een vast formule, met soms een actueel tintje, maar daar kun je dus nog wel eens teruggrijpen op een eerder liedje. In de Lawei kan dat natuurlijk niet. Elk jaar is alles nieuw, de teksten, de muziek, de decors, een groot deel van de spelers. Waar vind je zoiets nog?''

Samen

De partners helpen elkaar waar ze kunnen. ,,We doen ook apart wel veel dingen, maar als ik ergens als schrijver bij wordt betrokken en ze hebben nog een regisseur nodig, dan stel ik Wilma voor. En als zij met een project bezig is en ze zoeken nog een tekstschrijver, ja, dan is het logisch dat ze mijn naam noemt. De laatste drie maanden van het jaar zijn we samen bezig met de Laweiproductie en tussendoor zijn we ook nog betrokken bij het Zapp Sinterklaasfeest in de Jaarbeurs in Utrecht. Stel je voor dat je dat alleen zou doen, dan heb je thuis een hoop uit te leggen. En het is natuurlijk ook wel zo leuk om tijdens de Kerstdagen samen aan iets te werken.''

,,We botsen soms als een achterlijke, maar als we na afloop van de repetitie terugrijden naar huis nemen we vaak even de dag door en kunnen we meteen dingen bespreken. Als er ergens nog wat tekst moet komen, of er moet iets worden veranderd, dan zijn de lijntjes heel kort, we kunnen meteen overleggen. Ik schrijf de tekst met Thedo, maar Wilma doet ook veel research en komt ook met suggesties. Het is prettig als je vanaf het begin samen kunt overleggen. Dan sla je nooit een verkeerde weg in.''

Skrûtsj

Skrûtsj dé kerstmusical voor de hele familie is op 21, 22, 23, 26, 27, 28, 29 en 30 december te zien in Schouwburg De Lawei. Kaarten zijn te koop bij de kassa en op www.lawei.nl.

Tekst en foto’s Fokke Wester