Recensie Kunstlokaal No.8 Jubbega

JUBBEGA

Het Friese land en de Wadden, ontbeend maar niet uitgehold. Jan Loman zowel als Milly Betten ontleden het landschap, de weilanden en de waterstromen.

De kunstenaars nu in Kunstlokaal No.8 zijn kunstzinnige patholoog anatomen. Niet om de oorzaak van het ontstaan van land en water te vinden, maar wel om de zichtbare omgeving terug te brengen tot haar essentie. Daar waar het in de basis om gaat. Eigenlijk is het geen terugbrengen tot, maar wel een uitdiepen van om op een hoger waarneembaar peil te komen.

Waar gaat het nu eigenlijk om, wat is het wezen van de werkelijkheid. Die feitelijkheid aangevuld met waarneming vormt dan mijn waarheid. Jan Loman benadert de samenstelling van zand en water op een zakelijke manier, terwijl Milly Betten speels de opbouw van weiland en sloten formuleert.

Loman zet de afwisseling van eb en vloed in een strakke ordening. In een kubistische verzameling verfstreken op ooghoogte – de horizon – wordt de natuur rijmend geschakeerd. De ingehouden pastelachtige tinten blauw, grijs en groen geven het gekozen landschap weer zonder menselijke inbreng. De natuurlijke cadans van af en aan, heen en weer, golven en overspoelen, laagwater en hoogwater is door Loman krachtig in eenvoud verbeeld.

Vooral wanneer de schilder zich beperkt tot weinig gegevens is de sfeer optimaal. Bij een veelheid aan elementen ontstaat de drang die te willen ontcijferen, door de transparante abstractie een realiteit te kunnen duiden. Daar valt het beeld uiteen – zie je door de bomen het bos niet meer, het water laat geen ruimte voor land, terwijl uit de juist simpele benadering een krachtige zingeving spreekt. Daar waar Loman de blokkendoos laat verwateren en collages maakt met vlieseline ontstaan levendige composities.

Het doelmatige van de verbeelding van het Wad maakt plaats voor een spel met grijzen en zwarten, waar doorheen vlekkerige kleuren schemeren. Het is een monumentale benadering van een inspiratie. Zonder titel, waardoor er geen plaatsbepaling is als bij de zandplaten en het bewegende water. Mijn fantasie kan ermee op hol slaan, zodat velden rondom dansen en huizenblokken langs elkaar flaneren. Een complex spel in eenvoud weergegeven. Aansprekend.

Betten toont plattegronden van werelden, landkaarten van omgevingen. Het landschap voor de ruilverkaveling: iedere boer heeft dan nog een stuk land groot genoeg voor een paar koeien en een handvol schapen. Als een landmeter brengt ze de omstreken kadastraal in kaart. Hoogte en laagte, lengte en breedte. Speels staat het afgebakend op paneel. In vogelvlucht kijk ik van boven op die vlakverdeling. Maar kan er ook doorheen zien, als is het een abstracte verbeelding boven en onder de horizon. Met toegeknepen oogleden maak ik van de stukjes een passende puzzel: het noordelijk landschap.

Met elementen water, land, lucht en daken. Maar ook maïsvelden en omgeploegde aarde, de eerste snee gras en te drogen liggend hooi. De weidsheid wordt beperkt in begrenzingen. Gaandeweg wordt de grondtekening los gelaten en ontstaat er een meer transparante planning. Of komt er een ordening in de velden die wordt verstoord door dotten verf: een geblokkeerde omgeving. Betten bepaalt het landschap, stelt een diagnose van de tinten en kwantificeert vlak en lijn. De natuurlijke elementen en menselijke bouwstenen liggen losgesneden op tafel – een sneetje sloot, een vakje weiland, een plakje boerderij. Daaruit sorteert zich het schilderij.

Een soortgelijke vormentaal zet zich vast in keramische objecten. In reliëf is op detail het landschap uitgetekend. In hoogdruk de menselijke component, op de basis vlakken van bijenwas die zich kleuren met pigment. Een uitsnede van de opeenhoping van mens tegen natuur. Fantasierijk.

-------

Expositie Friesland en Wadden, werk van Milly Betten en Jan Loman bij Kunstlokaal No.8, Schoterlandseweg 55 in Jubbega. Tot en met 14 oktober.

Zie ook weblog KUNST-stukjes: jurjenkvanderhoek.tumblr.com