Aardverschuiving in Smallingerlandse politiek: ELP de grootste

Drachten

De verkiezing voor de gemeenteraad heeft in Smallingerland een ware aardverschuiving veroorzaakt. Grote winnaar werd de Eerste Lokale Partij (ELP), die meer dan verdubbelde, van drie naar zeven zetels. Het huidige college verloor bij elkaar vijf zetels.

In buurgemeente Opsterland had de stembusgang een minimaal effect. De PvdA verloor een zetel en die ging naar GroenLinks. In Smallingerland verloren maar liefst vier partijen, wonnen drie partijen en bleven drie fracties even groot als na de vorige verkiezingen. De collegepartijen verloren bij elkaar vijf zetels. De PvdA ging van zes naar vier, de ChristenUnie van vijf naar vier en de SP van vier naar twee. Alleen D66 kon haar twee zetels behouden.

Ook oppositiepartij CDA verloor een zetel en ging van vijf naar vier. Nieuwkomer SGP behaalde niet genoeg stemmen om lijsttrekker Hendrik de Boer in de raad te helpen. De VVD behield haar twee zetels en ook Durk Oosterhof mag namens de FNP weer vier jaar zijn raadswerk doen. Gejuicht werd er in het kamp van Smallingerlands Belang (van twee naar drie zetels) en GroenLinks (van een naar twee), maar de grootste winnaar was de ELP, die van drie naar zeven zetels ging.

Zelfstandig

Halverwege de avond stond de teller voor de ELP op een kleine 20 procent van de stemmen. Zes zetels, rekende lijsttrekker Yntze de Vries uit. ,,Dan binne wy hartstikke tefreden.'' Douwe van Drogen, de nummer zeven op de lijst van de ELP, rekende uit dat hij pas in de raad zou komen als de fractie ook een wethouder zou leveren. Bij de definitieve uitslag bleek de winst zelfs nog groter en haalde Van Drogen zelfstandig de gemeenteraad.

,,Wy hienen fansels wol hoop dat wy de grutste wurde soenen, mar wy hienen der net op rekkene. Dit is de beleaning foar fjouwer jier dúdlike polityk'', concludeert Yntze de Vries. De houding ten opzichte van de koopzondag heeft de partij geen windeieren gelegd, erkent hij. ,,Dy keapsnein wie eins al in feit, mar wy ha der dochs stimmen om krigen. Mar net om dy snein allinnich, wy ha ek hiel dúdlik west oer bygelyks it swimbad.''

Mailtje

Met de vele kleinere fracties zijn voor een coalitie die de meerderheid heeft op zijn minst weer vier partijen nodig, net als de afgelopen vier jaar. Volgens de regels mag de grootste partij de onderhandelingen over het nieuwe college openen. De ELP stuurt donderdag dus een mailtje naar alle fracties om ze voor een gesprek uit te nodigen. Daarin mogen alle fracties aangeven wat ze willen, wat ze beslist niet willen en wie hun kandidaat is voor een wethouderspost.

Wie de wethouder voor de ELP wordt hangt af van de portefeuille die de partij krijgt, zegt De Vries. ,,Wethâlder is in fak, net in beleaning foar it wurk dat ien foar de partij dien hat. Wy sjogge earst nei de portefeuille, dan nei it popke dat dêr it bêste by past. Wy ha yn prinsipe trije kandidaten, en dêr bin ik der ien fan, mar ek ien fan bûten de partij. It mei yn elk gefal net in automatisme wêze.'' Wat het beleid betreft valt er nog wel wat te bespreken, zegt de Vries. ,,It sil in probleem wurde om de achterstân dy't de ôfrûne acht jier ûntstien is goed te meitsjen.''

Team

De ELP sluit op voorhand niemand uit, stelt De Vries, maar de coalitie wordt gesmeed op basis van inhoud en persoonlijke kwaliteit. Bovendien moet de kandidaat in het team passen. ,,Want oars hast dochs noch in kolleezje dêr't jo neat mei kinne. En wy ha allegear wol sjoen hoe't dat de lêste fjouwer jier gien is.'' Verder is het volgens hem van belang dat er stabiele fracties meedoen, zodat de coalitie niet halverwege haar meerderheid verliest door raadsleden die voor zichzelf beginnen. Ook wil de ELP niet weer een boekwerk aan afspraken, waar vervolgens vier jaar lang niet aan getornd mag worden, zoals de afgelopen raadsperiode is gebeurd met de koopzondag.

,,Wy moatte ek rekken hâlde mei wat de opposysje wol, dy fertsjintwurdigje ek in diel fan de befolking. In goeie wethâlder moat oer in krityske ried kinne. Fierder wolle wy ek mear lústerje nei de boarger. As ELP ha wy de lêste jierren in stik as wat minsken begelieden nei de gemeente ta, dat moatte se ek sûnder ús help dwaan kinne.'' De ELP wil zorgen voor een frisse wind in de Smallingerlandse politiek, maar je verandert de wereld niet in veertien dagen, realiseert Yntze de Vries zich terdege.

,,Wy fiele wol de druk, wy moatte it no wiermeitsje. Dêrnjonken kinne wy it net allinnich, wy ha der oare partijen by noadich. De kiezer hat ús syn stim no gund fanwege ús opposysje  yn de lêste fjouwer jier, mar ek oer fjouwer jier wolle wy dy stim wurdich wêze mei it wurk wat wy dan as bestjoerders dien ha. Alles yn it belang fan de boarger, it is per slot fan rekken syn jild dat wy útjouwe.''

Hiel soer

Lijsttrekker Karin van der Velde is teleurgesteld over het resultaat van haar CDA. ,,It docht seker sear. Wy hienen stikum hope op ien setel winst, mar wy binne der krekt ien kwytrekke. Dat is hiel soer.'' Toch hoopt Van der Velde dat de partij mag meedoen in het nieuwe college, want het CDA blijkt het altijd slecht te doen in de oppositie, weet ze. ,,Wy binne in echte bestjoerderspartij.'' De koopzondag kan nog een struikelblok vormen, omdat de Christendemocraten niet onbeperkt de winkels elke zondag open willen hebben, wat de ELP juist wel wil vrijgeven. ,,Mar it is no te betiid om dat al fêst te lizzen, ik wol der noch mei myn team oer prate.''

Mocht het CDA mee gaan regeren, dan is Van der Velde zelf kandidaat voor een wethouderspost. En dat ziet ze wel zitten. ,,Wy kinne goed mei de ELP en ek persoanlik klikt it wol. De koalysje fan de lêste fjouwer jier paste foar gjin meter. As wy werom sjogge op de lêste jierren dan is der wat ús oangiet fierstente min dien oan it oanlûken fan nije bedriuwen en ek de oanpak fan de Laweikwestje hie wol oars kinnen. Yn it soasjaal domein soe fan alles, mar se ha net iens alle jild brûkt. Der moat no keihurd trochpakt wurde.''

Onderling

Jaren geleden konden PvdA en CDA na het tellen van de stemmen de collegeposten onderling verdelen, maar die tijd is voorgoed voorbij, weet Roel Haverkort. Toch vindt hij dat zijn PvdA ondanks de twee zetels verlies nog wel een rol in het gemeentebestuur kan spelen. ,,Die zesde zetel van vorige keer was al een restzetel, maar we hadden de hoop dat we de vijfde wel konden behouden.''

Dat de ELP nu de grootste is betekent dat zij het initiatief mogen nemen, ook al hebben ze nog geen bestuurservaring, zegt Haverkort. ,,De huidige coalitie kan uiteraard niet meer door. Wat zij willen is bepalend en daar hebben ze vast wel over nagedacht. Ik ben nu anderhalf jaar wethouder geweest en persoonlijk zeg ik: ik ben er nog niet klaar mee. Ik zeg niet dat wij beslist in het college moeten, maar het zou me ook niet verbazen. De programma's van PvdA en ELP hebben voldoende overeenkomsten en ook persoonlijk klikt het goed. De koopzondag is geen issue meer. De ELP is daar heel duidelijk over gewest en dat heeft de kiezer beloond, dus dat moet gehonoreerd worden. Einde discussie.''

Ondanks het verlies van twee zetels doet het Haverkort wel deugd dat de uitslag in Smallingerland duidelijk lokaal bepaald is, en niet beschouwd kan worden als een populariteitspoll van de Haagse politiek. ,,Er spelen wel landelijke tendensen mee, maar het lokale sausje is dit keer behoorlijk dominant. En terecht. Naar het landelijke lijsttrekkersdebat heb ik niet eens gekeken.''

Niet dichtgetimmerd

Pieter van der Zwan had verwacht dat de ChristenUnie met het CDA zou uitmaken wie de grootste zou worden. ,,Dat de ELP zo groot is geworden, dat is echt een verrassing. Wij leveren helaas een zetel in en dat komt voor een deel door de SGP en voor een deel door de lokale partijen.'' De wisseling van de wacht betekent echter niet dat de rol van de CU in het college nu is uitgespeeld, zegt de wethouder. ,,Ik zie wat programma's betreft heel veel overeenkomsten met de ELP, het is zeker nog niet allemaal dichtgetimmerd.''

De zetelwinst van GroenLinks maakt Piet de Ruiter heel blij, maar toch past hem bescheidenheid, zegt hij. ,,Wij zijn te klein om eisen te stellen, maar ik wens Yntze wel heel veel wijsheid toe.'' Ondanks de harde woorden in de campagnes ziet ook De ruiter wel overeenkomsten tussen ELP en CU. Voor zijn eigen partij zou een rol weggelegd kunnen zijn als het groene geweten van de coalitie, stelt hij. ,,Als er voldoende aandacht is voor duurzaamheid, dan gaan wij de uitdaging niet uit de weg, maar met drie zetels hadden wij toch wat dichter bij het vuur gezeten. Wij wachten rustig af, Yntze weet wel wat hij aan ons heeft.''

Ommekeer

Willem de Boer van Smallingerlands Belang spreekt van een ommekeer in de Smallingerlandse politiek. ,,De ynwenners krije wat se wolle, en dat is in stik foarútgong. De kiezer wol in ein oan fjouwer jier fan besluteloasheid en ek de amtners binne der klear foar. Alle seinen steane op grien.'' Als nieuwe lijsttrekker, die meteen een zetel won, ziet hij uiteraard overeenkomsten tussen zijn lokale fractie en de ELP, maar ook verschillen. Zo streeft hij naar een collegiale relatie en wil hij het spel niet agressief spelen. ,,Net op alle slakken sâlt lizze. Opposysje of kolleezje, wy geane neat út'e wei. Opposysje fiere wurdt foar ús wol  dreger, omdat wy ferwant binne oan de ELP. Mar der moat hiel wat dien wurde en as wy ús bêst dogge, dan kinne wy oeral fan wearde wêze. Ek yn de opposysje.''

Durk Oosterhof nam het woord college niet in de mond. De FNP zat in bijna alle uitslagen iets onder het aantal stemmen van vorige keer, maar de veehouder maakte zich niet ongerust. ,,It is in licht ferlies, mar de foarrige kear hienen wy in rûme sit, dus it kin wat lije.'' Dat de stemmen gelijkmatiger over de partijen worden verdeeld maakt het er niet makkelijker op, zegt Oosterhof. ,,Hoe mear as it ferflakt, hoe mear partijen as der aanst noadich binne.''

Principes

De grootste verliezer van de avond, die vrijwel zeker niet terugkeert in het college, is de SP. ,,Het is wel zuur ja, maar er is maar een ding dat telt, en dat is de kiezer'', zegt wethouder Jos van der Horst realistisch. De partij zal goed bij zichzelf te rade moeten gaan om uit te vinden wat er nu fout is gegaan, vindt hij. ,,Maar wij stellen onze principes niet bij, zo zitten wij niet in elkaar. Het is duidelijk dat Smallingerland kiest voor een rechtse wind en voor consumentisme. Niet meer en niet minder. Daar zullen wij mee moeten leren leven.''

Misschien is de SP niet duidelijk genoeg  geweest over haar beleid, zegt Van der Horst. Ook is de zorg niet een populair onderwerp om je mee te profileren. ,,Die koopzondag was al een gepasseerd station, maar dat heeft de ondernemerspartij goed gespeeld. Toch hebben wij een fantastische campagne gevoerd, aan de inzet heeft het niet gelegen, dat zou ik zo over doen.''


Auteur

Fokke Wester Redacteur