Jelle Schotanus schildert in verf, zand en turf

BEETSTERZWAAG

Op een sombere winterdag zit Jelle achter een bureau in zijn huiskamer. Sinds het overlijden van zijn vrouw Ria is de kamer compleet veranderd in een atelier.

Tekst en foto's Japke Weij Bij het raam staat een schildersezel en op tafel liggen tubes verf, kwasten en andere schilderattributen. De muren hangen vol met zijn schilderijen, overal staan opgezette dieren, een etalagepop met hoed, schedels, klokken en voorwerpen meegenomen uit Nieuw Guinea, zijn favoriete land. Onder zijn bureau ligt zijn hondje op een kussen te slapen. ,,Zo voel ik mij thuis en kan ik goed werken. Voorwaarde is wel dat ik alleen, anders lukt het niet. Als iemand me komt storen, dan ben ik er helemaal af en kan ik opnieuw beginnen.'' Schoenen met teksten Jelle Schotanus is als boerenzoon geboren in Luinjebert en haalde als jongen altijd negens op tekenen. Maar leren en op school zitten, dat was niks voor hem. Hij was altijd buiten in de natuur te vinden. 'Jelle ziet de vogeltjes vliegen', zeiden ze op school. Zijn dyslexie en ADHD speelden hierbij een grote rol. Door zijn bijzondere uiterlijk, met lange haren, gekleurde kleren en schoenen met teksten, was hij vaak het buitenbeentje dat werd gepest. Na de basisschool ging hij naar de lts om het timmervak te leren. Toen hij ook daar door zijn opstandigheid tegen gezag niet te handhaven was vond zijn vader dat hij maar moest gaan werken. Hij ging vervolgens in Drachten bij Philips aan de slag, waar hij 42 jaar heeft gewerkt. Hij woonde toen met zijn vrouw en twee kinderen in een door hem verbouwd pand in de Veenhoop. Hij heeft het pand later goed kunnen verkopen en is uiteindelijk in Beetsterzwaag gaan wonen. Dit terwijl bomen hem niks zeggen. ,,Ze mogen allemaal wel gekapt worden”, zegt hij lachend. Toch wil hij niet weg, want hij gaat graag met mensen om. Op het platteland is het zo stil. Schilderijtjes als dagboek Vier jaar geleden maakte hij een moeilijke periode door, toen zijn vrouw na een ernstige ziekte overleed. Een paar maanden eerder was ook zijn grote vriend Evert de Graaf gestorven, een bekende autodidactische schilder uit De Deelen. Hij toont het schilderijtje dat hij 's avonds laat nog met hamer en spijkers naar het ziekenhuis had gebracht om het boven zijn bed te hangen. ,,Het personeel zag me aankomen en vroeg wat de bedoeling was met die hamer...'' Het is een van de schilderijtjes die hij zorgvuldig op de bovenverdieping bewaart. Het zijn allemaal werken met een verhaal of een geheim, grotendeels gemaakt in zijn donkere periode. ,,Je kunt mijn werken zien als een dagboek.'' Heel lang durfde Jelle zijn werk niet te laten zien, uit angst dat het niet goed gevonden zou worden. Symbool hiervoor zijn de vogelkooien die te zien zijn op een aantal schilderijen, waaronder zelfportretten. Op een dag had Ria drie werkjes van hem op de achterbank van de auto had gelegd toen hij bij zijn vriend Evert op bezoek ging. Toevallig was ook Thom Mercuur daar, vermaard kunsthandelaar en oprichter van Museum Belvedère Heerenveen. Mercuur zag de schilderijtjes en vroeg van wie ze waren. Zo is het allemaal begonnen. Van het een kwam het ander en nu komt het hem allemaal aanwaaien, met exposities in musea en goede galeries. ,,Ik heb nooit hoeven leuren met mijn werk, maar wordt steeds gevraagd.'' Beroemd worden Het zijn echter wel regelmatig dingen waarbij hij wordt gedwongen iets te maken wat niet zijn ding is. Zoals een werk geïnspireerd op David Bowie, dat in Martini Plaza in Groningen heeft gehangen. Of een bijdrage aan de expositie in Museum Belvedère over Jan Mankes, ter ere van diens geboortedag. Dat is heel wat anders dan zijn gebruikelijke veenlandschappen. Toch doet hij het, omdat het goede reclame is en hij er verder mee komt. ,,Ik wil beroemd worden.'' Komend jaar zal het moeten gebeuren. Wat het buitenland betreft aarzelt hij. ,,Ik moet eerst stevig in het zadel zitten. Een goede kunstenaar die ik ken is volledig geflopt in het buitenland en dan kun je het verder wel vergeten.'' Jelle is autodidact en heeft nooit een kunstopleiding gevolgd. Hij moet daar ook niet zoveel van hebben. Hij overlegde veel met zijn vrouw Ria, zij was zijn belangrijkste adviseur. De natuur en het veenlandschap zijn grote inspiratiebronnen voor zijn werk. Veel voorkomende motieven zijn schepen, vogels en vogelkooien, of het lichtschijnsel in een bootje. Zijn grote voorbeelden zijn Evert de Graaf, zijn beste vriend en Sjoerd de Vries, kunstschilder uit Oudehaske. Aardekleuren Hij experimenteert behalve met verf ook met allerlei andere materialen, zoals zand en turf. Het liefst werkt hij 's nachts of 's ochtends vroeg, in de schemer. Hij gebruikt niet meer dan vier kleuren, meest aardekleuren of oker. Vaak lukt het ook niet direct, hij legt het werk dan een poos weg. Als het dan later ineens wel lukt, is hij de koning te rijk. Vraag hem niet welke stroming het werk vertegenwoordigt. ,,Daar heb ik geen verstand van.'' Zijn creativiteit heeft hij niet van zijn vader, eerder van zijn moeder, die het gezin verliet toen hij vier was. Zijn vader was altijd bezorgd om hem. Zo belde hij laatst om vijf uur 's ochtends om te zeggen dat hij bang was dat het verkeerd met hem zou aflopen, net als met Herman Brood en Anton Heyboer. ,,Ontroerend om te zien hoe trots hij was toen mijn schilderijen in de het Sudergemaal hingen.'' Columns Jelle zijn zoon en dochter zijn ook de creatieve kant opgegaan. Zoon Klaas is een zeer succesvol ontwerper van publieke binnen- en buitenruimtes in Utrecht. Zijn dochter Janneke is fotografe. Op dit moment heeft Jelle een lat relatie met Gusta Vet, net als hij beeldend kunstenaar. Jelle heeft inmiddels ook een ander talent bij zichzelf ontdekt en dat is het schrijven van columns. Korte verhaaltjes uit het leven gegrepen. Zo hoorde hij vanachter de schutting twee jongetjes op de fiets langskomen. ,,Hier wonen twee hele rare mensen'', zei de een tegen de ander. ,,Volgens mijn moeder zijn het kunstenaars, ik vind het maar een raar huis. Laten we maar snel doorfietsen, want straks komt hij naar buiten.'' Op Facebook maken deze verhaaltjes hem meer dan populair. Er is zelfs al een uitgever in geïnteresseerd. ,,Geweldig toch. En dat voor een gewone arbeidersjongen als ik.''

Auteur

Fokke Wester