Paerau Corneal verbindt Friese klei met de Maoricultuur

DRACHTEN/DE

VEENHOOP - Kunstenares Paerau Corneal kijkt zich hier de ogen uit. Vanuit het skriuwersarkje in de petgaten bij de Veenhoop ziet ze een prachtig natuurgebied. ,,En het is allemaal gemaakt door mensen.'' In de Lawei verwerkt ze als artist in residence haar ervaringen in klei.

Tekst en foto's Fokke Wester Paereau Corneal (56) neemt een blok klei, maakt er in de lengte een snee in en laat het blok met kracht terechtkomen op de tafel. Keer op keer tilt ze de klei hoog op, om het met een knal op de tafel te laten vallen. De klei dijt langzaam uit tot een lange, platte strook. ,,En zie je hoe mooi de huid wordt als je het zo uitrekt? Als ik dit blok met een deegroller zou bewerken, werd het ook een plat lint, maar met een huid zo glad als papier. Dat vind ik niet interessant. Nu krijgt het leven.'' Installatie Ze buigt nog even aan de randen en legt het resultaat dan behoedzaam in een platte metalen platte bak. In de bak er naast liggen al een stuk of zes soortgelijke lange stroken klei naast elkaar, meer of minder bewerkt. De hele installatie waaraan ze werkt zal bestaan uit zes van die bakken. Ze meet de lengte van de stroken op het grote vel papier waarop ze de klei 'mishandelt'. ,,Die verschillende lengtes heb ik geverfd met klei die is opgelost in water. Het is haast een kunstwerkje op zich.'' De opmerking dat het wel wat op het Friese landschap lijkt, doet haar glimlachen. ,,Ik ben ook geïnspireerd door het Friese landschap, tijdens mijn wandelingen en de fietstocht tussen de Lawei en het Arkje. Het is daar prachtig, de dijken en de stroken water. En het is allemaal gemaakt door mensen, door boeren die land ontgonnen en kavels afbakenden met sloten en arbeiders die turf afgroeven.'' Palingvisser De kleistroken doen Paerau Corneal ook aan paling denken, vertelt ze. Ze glimlacht als ze hoort dat Rink van der Velde, in wiens skriuwersark ze tijdens haar residency logeert, ook een verwoed palingvisser was. ,,Ik zag daar een foto van hem waarop hij aan netten werkt, ik dacht al zoiets. Dat maakt het nog leuker. Ik wil in de stroken ook nog een golfbeweging maken, om de verbinding met de zee te maken. Klei is uiteindelijk zeegrond.'' Paerau Corneal gebruikt in het keramieklokaal van de Lawei lokale klei, grijs en rood. ,,Dat is gekocht, maar ik heb onderweg uit Leeuwarden zelfs klei geraapt bij een aquaduct, waar ze aan de weg werkten. Dat wil ik gebruiken om de stroken extra te bewerken.'' De klei is niet geschikt voor keramiek, legt ze uit, want het kan niet gebakken worden in de oven. Daarom blijft het een tijdelijke installatie, alleen voor de duur van de expositie. Sterk en kwetsbaar ,,Dit is voor het eerst dat ik werk met ongebakken klei, daar leer ik ook weer van. Het gaat mij er dan ook vooral om de schoonheid van de klei te laten zien. Het is echt prachtig materiaal, verrassend sterk als het gedroogd is, maar ook heel kwetsbaar. In de loop van de tijd zal het verkruimelen en zo een nieuw landschap vormen, dat maakt het nog interessanter.'' Ze neemt een rood stenen werkje op dat ze eerder maakte en smijt dat kapot op de tafel. ,,Alles wat je maakt van klei is tijdelijk. Dit is kringloop, als je deze scherven nu oplost in water kun je het prima opnieuw gebruiken.'' Ze wijst op de tafel met brokjes 'wilde' klei. ,,Dat zijn allemaal al kleine kunstwerkjes. Mijn beroep is eigenlijk heel makkelijk. Het is alleen zo moeilijk om mensen die schoonheid te laten zien. Daarvoor moet je een verhaal vertellen.'' Het aquaduct waar ze de klei raapte heeft haar verbaasd. ,,Zoiets hebben wij helemaal niet in Nieuw-Zeeland, dit was de eerste keer dat ik eentje zag. Bij ons stroomt water vanaf de bergen naar de zee, hier moeten mensen kanalen en sloten graven om het water weg te krijgen. Zo'n aquaduct is een wonder op zich, ik ben diep onder de indruk van jullie technisch vermogen. En als je ziet hoe plat het kanaal eigenlijk is, daar raakte ik echt van in de war.'' De Franse bewering dat God de wereld schiep en de Nederlanders Nederland kan ze volledig beamen. ,,That's pretty good.'' Maorivrouwen Thuis werkt Corneal heel anders. Daar maakt ze grote beelden van Maorivrouwen, de oorspronkelijke bewoners van Nieuw Zeeland. Ook in de Lawei maakte ze zo'n beeld, van Duitse klei, die wel gebakken kan worden. De huid daarvan bewerkte ze tot kleine golfbewegingen, zoals de zee die ook op het strand achterlaat. ,,In dit beeld komen voor mij de oergodinnen uit de Maoricultuur en de Friese mythologie bijeen. Alle natuurgodsdiensten, zoals die ook hier heerste voor het christendom kwam, aanbaden de natuur.'' ,,Het is allemaal met elkaar verbonden, het zijn delen van het zelfde verhaal. Ik kijk nu naar de schoonheid en kwaliteit van ongebakken klei. Dat zelfde zag ik deze week in de beelden van Jan Ketelaar, die ik heb bezocht in zijn werkplaats. Hij last ijzer aan elkaar en vormt zo grote vrouwenfiguren. In de details gaat het om het zelfde, de huid, de oppervlakte. Ik vond het schitterend om te zien.'' Foetus Op de expositie in de Galerij van de Lawei is ook de video te zien die Corneal maakte met haar landgenote Louise Potiki Bryant. De danseres liet haar lichaam door Corneal bewerken met klei, waarna ze in een bad ging liggen. In de film van circa 12 minuten is te zien hoe de kleihuid langzaam oplost, terwijl Bryant langzaam als een foetus in het water beweegt. ,,Eigenlijk was dat het gevolg van een vreselijke mislukking. Ik had een beeld gemaakt en dat zouden we voor de film in water zetten, om in een time-lapse te laten zien hoe het heel langzaam zou oplossen. Maar het werd een ramp. Het beeld was topzwaar en viel al na een paar uur om. Het was te hoog en niet in balans, daarom mislukte het. Maar omdat we toch die hele installatie al hadden staan, met een zwartgeverfd bad, en nog heel veel tijd overhadden, hebben we besloten om dit maar te doen. En dat pakte juist heel mooi uit.'' Corneal werkt maandag voor het laatst aan haar kleibeelden en zal dan met Louise Potiki Bryant de twee performances gaan voorbereiden die ze onder de titel Kiri op vrijdag 31 maart (20.30 uur) en zondagmiddag 2 april (14.00 uur) samen in de Lawei gaan uitvoeren. De keramiste bedekt de huid van dansers met klei, terwijl zij bewegen rond de objecten op de expositie. Daarmee spelen ze ook met de cultuur en tradities van de Maori, de oorspronkelijke bewoners van Nieuw Zeeland. Half-Maori Paerau Corneal is zelf half-Maori, als dochter van een Maori-moeder en een Europese vader. De oorspronkelijke bewoners en hun cultuur zijn eeuwenlang achtergesteld, net als de Aboriginals in Australië. ,,Daarom is het ook zo verrassend en mooi om hier te zien hoe de Friezen hun eigen cultuur en taal hebben bewaard en daar trots op zijn. Dat is nu ook zo in Nieuw Zeeland, maar toen ik in de jaren zeventig Maori wilde studeren werd mij dat heel sterk afgeraden. Ik kon beter Frans of Duits kiezen, want Maori had absoluut geen nut, daar kon je niks mee.'' Sindsdien is het tij gekeerd en groeien steeds meer kinderen tweetalig op. ,,Nieuw-Zeeland heeft een culturele ommezwaai gemaakt. Sommige mensen zijn daar helemaal niet blij mee, maar voor de Maori is het heel belangrijk. Het past in een wereldwijde herwaardering van oude culturen. En taal opent de weg naar die culturen. Mijn beide kinderen van negen en elf spreken nu vloeiend Maori. Er is nog een lange weg te gaan, maar we zijn op de goede weg. Want als je weet wie je bent en waar je staat, sta je sterker in de wereld. Het verbindt je met de wereld.'' Los van de wortels ,,Ik ben lid van een Maori kleigroep en wij eisen de elementen van onze oude cultuur terug die wij belangrijk en waardevol vinden, om ze te gebruiken in het hier en nu. We passen ze in in ons moderne leven. Zo maken we de Maoricultuur sterker. Die cultuur is eeuwenlang zo ontmanteld en verzwakt door kolonisatie, onderdrukking en overheersende religies, dat mensen zijn losgeraakt van hun wortels. Mijn moeder werd op school zelfs geslagen als ze Maori sprak. Nu kan die oude cultuur weer opbloeien en gevierd worden en dat is iets wat de rest van de wereld moet leren begrijpen.'' Het waren drie goede weken in Friesland, zegt Paerau Corneal. ,,Het was fantastisch. Smûk, werkelijk. In het arkje was het geweldig wonen en er is uitstekend op mij gepast. Ik kon hier elke dag in de Lawei eten en ik heb fantastische kunstenaars ontmoet, zoals Tjabel Klok en Peter Hiemstra, die samen met mij hier exposeren. En wat ik hier met klei heb geleerd kan ik thuis weer gebruiken. Ik kan naar een galerie stappen en zeggen: het werkte in Friesland, in Drachten, het kan hier ook. Wat ik daar maak wordt wel anders. Want dit is het Friese landschap.'' Filmpje: Kijk hier hoe Paerau Corneal een homp klei bewerkt

Auteur

Fokke Wester