In Lanen State woon je waar je geheugenkastje hangt

DRACHTEN

De eerste tien bewoners komen maandag in Lanen State. Voor de andere tien appartementen is al veel belangstelling. ,,It is freeslik dat it sa is, mar moai dat it sa kin.''

Tekst en foto's Fokke Wester  Wethouder Jos van der Horst opende vanochtend de kleinschalige woonvorm aan de rand van het voormalige Maartenswoudenterrein, op de grens met de Drait. Lanen State is bedoeld voor mensen met geheugenproblemen, ongeacht wat de oorzaak daarvan is. Daardoor komen in Lanen State mensen bij elkaar met Alzheimer, Korsakov, niet aangeboren hersenletsel (NAH) of jong dementie. ,,It makket ek net safolle út hoe't it ûntstien is, sy ha yn prinsipe allegear it selde probleem'', vertelt Liesbeth Dijkstra, locatiemanager van de vier Friese vestigingen. Door die verschillende oorzaken heeft de woonvorm wel te maken met grote leeftijdsverschillen. ,,Wy ha in bewenner fan 46, mar ek guont fan fier yn de 90.'' Ien grut gesin Geheugenverlies is een groeiend probleem en daar is alles in het nieuwe gebouw op gericht, legt ze uit. ,,De ferwachting is dat der hieltyd mear minsken komme mei dementie. Dit is lytsskalich, dus der kin mear oandacht jûn wurde oan de sitewaasje fan de bewenners. Ferlies fan it ûnthâld hat in spesifike oanpak noadich, dêrom dogge wy in protte mei muzyk en beweging, want it is bewezen dat dizze minsken har dêrby goed fiele. Fierder is dit ien grut gesin, wy besykje de bewenners safolle mooglik te belûken by de deistige dingen, lykas itensieden en ôfwaskjen.'' Zijn de andere vestigingen van Friese Staten ondergebracht in oude boerderijen, in Drachten kon een nieuw pand worden gebouwd. Daardoor kon rekening worden gehouden met de wensen en behoeften van de toekomstige bewoners. Het gebouw is licht en overzichtelijk ingedeeld, met lange gangen en de kamers naast elkaar. ,,It wurdt allegear hiel dúdlik makke. De iene kant út is foar it wenjen, de oare kant út is foar de aktiviteiten.'' Geheugenkastje Om de eigen kamer van de anderen te onderscheiden heeft een bewoner niet een naamplaatje op de deur, maar een geheugenkastje er naast. Daarin kan hij of zij een voorwerp plaatsen waaraan speciale herinneringen kleven. ,,In oantal minsken kin net mear lêze, dan moatst dus mei bylden de herkenberheid oanbringe. Se kinne oan dat kastje sjen wêr't se wêze moatte.'' Hoeveel geheugen mensen nog hebben hangt volgens Dijkstra vooral af van het stadium van de ziekte. ,,It earste stadium is foar harren sels faak it slimste, as se noch hiel goed fernimme dat it net goed giet. Hoe fierder ast yn it proses komst, hoe minder as minsken it sels yn'e gaten ha. Mar dan wurdt it krekt wer lêstiger foar de omjouwing, foaral as de herkenning fan de neisten ferdwynt, fan partner en bern.'' Fotoboeken In Lanen State zal veel over het verleden worden gesproken, zegt Liesbeth Dijkstra. ,,De bewenners witte faak noch wol in protte fan froeger, fan heit en mem thús, wêr't se wennen en wat foar wurk as se dienen. Wy freegje ek altyd om fotoboeken en probearje safolle mooglik ynformaasje fan de famylje te krijen om de gesprekken op gong te hâlden. Us meiwurkers moatte har ek absolút ferdjipje yn de skiednis fan de bewenners. Moatst witte wat de ynteresses binne, by wat foar ûnderwerpen as minsken har noflik fiele.'' Voor Lanen State is vooral belangstelling van mensen met een band met deze omgeving, omdat ze hier zelf vandaan komen of omdat ze hier familie hebben wonen. ,,It is dus Frysk en Nederlânsk troch inoar'', zegt Dijkstra. Alle appartementen zijn voor 1 persoon, maar partners, kinderen of ouders zijn altijd welkom. Daarvoor is ook een logeerkamer beschikbaar. Bewoners huren een eigen appartement met zit/slaapkamer en aparte badkamer en betalen daarvoor per maand 700 euro, waarvan de helft huur is en de helft servicekosten. De 24-uurszorg wordt vergoed uit een persoonsgebonden budget. ,,Dat makket dat it wenjen hjir foar elkenien te beteljen is, ek as de partner yn it eigen hûs wenjen bliuwt. Dat binne moeilike dingen, hear, as jo jo partner fuortbringe moatte. Wy besykje dêr ek safolle mooglik oandacht oan te besteden.'' Oplossingen Lanen State staat midden in de samenleving en zo hoort het ook, vind wethouder Jos van der Horst, die de openingshandeling mocht verrichten. ,,Zo zien we het als gemeente graag, iedereen moet kunnen meedoen. Het beleid is er tegenwoordig op gericht om mensen zo lang mogelijk zelfstandig thuis te laten wonen, maar als er problemen komen, moeten er ook oplossingen worden geboden. We zien in de gemeente dan ook steeds meer woonvormen ontstaan, waar mensen met plezier kunnen wonen.'' ,,Geheugenverlies is een groeiend probleem en dan is het belangrijk om goeie woonruimte dichtbij te hebben. En dan niet van die grote gebouwen, die zorgreuzen waar je in verdwaalt, maar lekker kleinschalig, passend in de wijk en de omgeving. Zo brengen we langzamerhand de menselijke maat weer terug in de zorg. En dat is hard nodig, want de komende jaren krijgen we als samenleving een grote uitdaging om die zorg betaalbaar te houden. Dan kan een woonvorm als deze, met huur en zorg naast elkaar, een mooie oplossing zijn.'' Hek ticht De familie en vrijwilligers worden in Lanen State bewust betrokken bij de verzorging. ,,Bewenners meie net samar fan it terrein ôf, it hek sit ek altyd ticht, mar wy meie wol mei ús broer nei de Naturij of nei it winkelsintrum hjir flakby'', vertelt een van de bezoekers, die vanwege de privacy niet bij haar naam genoemd wil worden. Haar broer is nu 61. Een jaar of vijf geleden kreeg hij problemen met zijn geheugen. Alzheimer luidde de diagnose en hij kreeg een plekje in de vestiging van Friese Staten in Stiens. ,,Mar wy ha doe fuort al sein dat wy him graach nei Drachten helje woenen as hjir ek in fêstiging komt. Us mem wennet hjir ek noch yn Drachten en dan hat er de famylje moai tichtby. It is freeslik dat it sa is, mar moai dat it sa kin.'' Morgen (4 maart) is er voor buurtbewoners en andere belangstellenden een open dag van 10.00 tot 16.00 uur. Lanen State is na Sneek, Stiens en Wolvega de vierde vestiging van zorginstelling De Friese Staten. De Friese Staten zijn onderdeel van Zorgkompas, een organisatie voor onder meer thuiszorg en huishoudelijke hulp. Zorgkompas op zijn beurt is weer onderdeel van Zorggroep Alliade.

Auteur

Fokke Wester