Frieschepalen heeft weer een schans om bij stil te zitten

FRIESCHEPALEN - Gedeputeerde Sietske Poepjes heeft vanmiddag bij de herstelde schans van Frieschepalen een kunstwerk onthuld. De zitschans wekt de indruk dat er weer soldaten zijn, die even pauzeren.

Tekst en foto's Fokke Wester De oorspronkelijke schans is in is in 1593 gebouwd in opdracht van stadhouder Wilem Lodewijk, om Spaanse troepen tegen te houden die vanuit Groningen de Friese dorpen plunderden. De Vriesepaelenschans was het eindpunt van een serie verdedigingswerken die langs de provinciegrens werd gebouwd. De zogenoemde Friese Waterlinie liep van Kuinre aan de voormalige Zuiderzee langs de Tjonger en de Linde tot aan Frieschepalen. Deze schans was de laatste in de lijn en vormde de overgang naar de Groninger Waterlinie. De verdedigingswerken raakten al snel na de aanleg in verval, zo blijkt uit documenten. In het rampjaar 1672 trok een leger onder aanvoering van Verdugo langs de schans, die ondertussen al was verworden tot een 'molshoop'. Boskmeander Van de schans was al heel lang niets meer te zien. In het dorp herinnerde alleen de naam van de openbare basisschool er nog aan. Voorzitter Johannes Dijkstra van Dorpsbelang Frieschepalen kwam op het idee om de geschiedenis weer zichtbaar en tastbaar te maken. Staatsbosbeheer stelde daarvoor op de oorspronkelijke plaats het terrein beschikbaar. ,,Dy hat oars ek neat oan dat snippergrien, dat is te djoer om te ûnderhâlden. No soargje wy dat it op tiid meand wurdt'', vertelt Dijkstra. Het onderhoud kan in een moeite door, want enkele jaren geleden heeft Dorpsbelang aan de andere kant van de weg al een recreatief paadje aangelegd, vanaf de ijsbaan zo'n vier kilometer lang. Ook dat wordt door Dorpsbelang gemaaid. ,,Wy ha der in boskmeander foar oanskaft. Wy meane seis kear yn't jier, dus safolle muoite kostet it net.'' Het was mooi geweest als de hele schans hersteld had kunnen worden, vindt Dijkstra, maar dat kon niet door de later aangelegde Skieding en de Fryskepealsterfeart. Nu ligt de deze zomer opgeworpen aarden wal precies tussen beide obstakels in. ,,Dy feart siet ús eins wat yn it farwetter, dêrom is der úteinliks mar in lyts stikje oerbleaun. Mar ja, jo moatte roeie mei de riemen dy't jo ha. Ik bin wol bliid dat it no slagge is. Uteinliks stie it hiele doarp der achter en der ha in hiel soad minsken en organisaasjes oan meiwurke.'' Pikant detail is dat de schans eigenlijk op Gronings grondgebied ligt. ,,Mar dat binne wy hjir wol wend. Ek ús iisbaan leit al yn Grinslân.'' Leefbaarheid Het herstel van de schans toont opnieuw de leefbaarheid van het dorp aan, zegt de voorzitter. De laatste jaren is Frieschepalen flink in ontwikkeling. Zo is twee jaren geleden een nieuwe brede school gebouwd, waarin naast de beide basisscholen ook de peuterspeelzaal en het dorpshuis onderdak hebben gevonden. Die bloei heeft volgens Dijkstra ook de maken met de prachtige ligging van het dorp, op slechts enkele minuten van de A7 en regiocentrum Drachten. ,,Komst hjir súdeast Fryslân binnen, foar de rekreaasje is dit doarp hiel wichtich.'' ,,Wy ha hjir al in protte klear krigen. De gemeente hat de lêste jierren miljoenen ynfesteard yn dit doarp. En oar jier wurdt hjir it krúspunt oanpakt neffens de prinsipes fan de shared space. Dat wurdt in grut plein, baseard op de plattegrûn fan de skâns en mei grinspeallen der om hinne. Ek it terras fan it kafee makket der diel fan út. Sa't froeger de brêge hjir it sintrale punt wie, sa moat ek dat plein dy funskje wer krije. Dy plannen wurde betelle út it jild dat frijmakke wurdt om de regio fan de N381 oan te pakken. Dat plein wurdt myn lêste keunststikje as foarsitter, dan kap ik der mei. Ik ha dan goed fiifentritich jier yn doarpsbelang sitten, wêrfan twintich jier as foarsitter. It wurdt tiid foar in opfolger, al kinne se noch wol op my rekkenje as der wat dien wurde moat.'' Regelje De inzet van het dorp is een groot compliment waard, vindt gedeputeerde Sietske Poepjes. ,,Doarpsbelang hat der bot oan lutsen, mar dat is ek wêr't ús plattelân goed yn is. Dit is in hiel moai foarbyld fan wat in lyts doarp út'e wei sette kin. Minsken der by helje, organisaasjes wekker skodzje, dingen regelje.'' Het zitbankje dat Poepjes onthulde noemt ze een prachtig voorbeeld van stiekeme educatie. ,,It hellet de minsken fan de fyts ôf en út de auto wei. Minsken wurde nijsgjirrich en se ferdjipje har yn de skiednis fan de streek. It bankje en de skâns passe beide perfekt yn it lânskip, it wurdt der moaier fan. En ast minsken langer oan it doarp bine kinst, smyt dat úteinliks ek noch jild op.'' Zes lansen Product- en ruimtelijk ontwerper Sven Lamme uit Hilversum liet zich bij het ontwerp leiden door de plattegrond van de oorspronkelijke schans. ,,Dat ligt misschien wel een beetje voor de hand, maar als je naar de plek kijkt, zie je maar een deel. Ik vond het leuk om in de zitbank de hele vorm weer te geven.'' In het midden steken zes lansen lukraak de lucht in. ,,In gedachten zie ik die soldaten lopen met hun zes meter lange speren'', zegt de kunstenaar. Voordeel van de omhoog gestoken lansen is dat ze het bankje ook zichtbaar maken vanaf de weg. ,,Maar de scherpe punten in de lucht geven het beeld ook iets agressiefs. Dit is natuurlijk wel oorlog. Ik vond het wel een sterk beeld. Die lansen staan willekeurig, alsof de soldaten hier nog zijn, maar als het ware even pauze hebben. Het is een leuke uitdaging om iets te bedenken voor een specifieke plek. Het hout van de bankjes komt ook uit deze omgeving, van bomen die hier vlakbij zijn gekapt.''