Ald Beets krijgt met naamborden iets van haar oude glorie terug

ALD BEETS - Wethouder Rob Jonkman van Opsterland onthult vanmiddag om vier uur twee plaatsnaamborden van Ald Beets. Daarmee wordt een oud dorp recht gedaan. Een historisch overzicht.

Het voormalige dorp Beets wordt al genoemd in documenten uit de 14e eeuw. Het was de hoofdplaats van de grietenij, waar ook de grietman woonde. Al in 1925 heeft Beets de dorpsstatus verloren en werd de buurtschap formeel toegevoegd aan de kern Beetsterzwaag. Het gebied behoort nu nog steeds tot Beetsterzwaag, ook voor de postadressen. Dat dorp werd in de voorgaande eeuwen geleidelijk groter en belangrijker dan het moederdorp, vooral toen ook de adel en dus de macht naar Beetsterzwaag verhuisde.

Beek

Het huidige Oud Beets heette oorspronkelijk gewoon Beets. In 1315 wordt de plaats voor het eerst vermeld, als Beke. De naam gaat terug op het woord beek en toont de Friese taalontwikkeling van k naar ts. Met deze 'beek' wordt gedoeld op het Ald Djip, Boorne of Koningsdiep, die zuidelijk langs het dorpsgebied stroomde.

In 1480 wordt gesproken over Beetze en in de 16e eeuw Beets. In 1543 wordt een complex grasland bij het dorp betiteld als Bexterwerren. De oude k (gevolgd door een genitief s) is daarin nog zichtbaar. In 1840 had Beets 30 huizen met 187 inwoners. Halverwege de 19e eeuw was de plaats snel gegroeid, tot 570 inwoners in 1870. Waarschijnlijk werd daarbij ook de gedoeld op de in 1863 ontstane dochternederzetting Nieuw Beets.

Vanaf 1863 verschoof namelijk de bewoning door de nabije turfwinning. De dochternederzetting heette aanvankelijk ook gewoon Beets. De PTT noemde het in 1911 opgerichte postkantoor Nieuw Beets, wat terugkeerde in de poststempels en op de aantekenstrookjes. Het oude Beets werd vanaf die tijd geleidelijk Oud Beets genoemd. Nij Beets kreeg in 1950 haar dorpsstatus en haar officiële Friese naam.

Dekenaat

Beets wordt in de middeleeuwen al genoemd als de zetel van het dekenaat Borndego (= 'land rond de Boorne'). De kerk, die behoorde tot de 'moederkerk' en parochiekerk in Oldeboorn, was gewijd aan de heilige Gertrudis. De eind 19e eeuw bouwvallig geworden Gertrudakerk is in 1890 vervangen door de Adelskerk, genoemd naar de adellijke families van buurdorp Beetsterzwaag, die opdracht hadden gegeven tot de bouw van de nieuwe kerk.

De dominee noemde in de eerste dienst echter al de onlogische plek van de kerk. Weliswaar historisch gezien logisch vanwege het oude dorp en de plek van de oude kerk, maar praktisch gezien onlogisch omdat het nabije Beetsterzwaag al een kerk had en de al veel grotere nederzetting Nieuw Beets wel erg ver weg lag. De dominee vreesde terecht voor weinig 'aanloop' in zijn kerk. De kerk had aanvankelijk geen kachel, waardoor ook de adel er alleen in de zomer haar gezicht liet zien. Omdat de Nieuw Beetsters geen zin hadden om 5 km te lopen naar de kerk, bouwde de dominee daarom al in 1891 een eigen, aanvankelijk eenvoudig houten kerkje in Nieuw Beets. In 1908 werd dat ‘Houten Hemeltje’ vervangen door een stenen kerk.

Blikseminslag

De belangstelling voor de Adelskerk in (Oud) Beets nam daardoor verder af. In 1956 werd er de laatste eredienst gehouden, waarna de kerk in verval raakte. Het kerkorgel is overgebracht naar de Zuiderkerk in Drachten. Nadat in 1967 de toren al door blikseminslag was afgebrand (waarbij de twee loodzware klokken met veel geweld ter aarde stortten), is de bouwvallige kerk, die inmiddels een gevaar was geworden voor bezoekers, in 1984 afgebroken. De klokken zijn ondergebracht bij museum Opsterlân te Gorredijk. De laatste decennia was de kerk in gebruik als beeldhouwatelier. Op het kerkhof bevinden zich nog steeds grafkelders van de adellijke families Van Lynden en Lycklama à Nijeholt, die in 1890 de Adelskerk van Beets hebben laten bouwen. Een adellijk graf is gesierd met een grafbeeld van een engel. In 1988 werd op het voormalige kerkhof een klokkenstoel geplaatst.

,,As it no noch moast, dan waard dy tsjerke fansels noait mear ôfbrutsen’’, zegt Ald Beetster Ymko de Graaf. ,,It wie ien fan de moaiste tsjerken yn de fiere omkriten en hjoeddedei hienen se fêst wol wat potsjes fine kinnen om de boufal op te knappen. Hy hie de pech dat er noch krekt gjin hûndert jier wie en dus net yn oanmerking kaam om monument te wurden.’’

In 1958 werd Oud Beets doormidden gesneden door de aanleg van Rijksweg 43 (later omgebouwd tot rijksweg A7). Kort na de afbraak van de kerk in 1984 zijn ook de plaatsnaamborden verwijderd. Inwoners ijveren al sinds die tijd voor terugkeer van de borden. Vanmiddag werden hun wensen vervuld.

Kijk hier voor een verslag van de onthulling.