Bibliotheek opent de jacht op niet-lezers en laaggeletterden

OOSTERWOLDE/DRACHTEN - In de bibliotheek van Oosterwolde werd vanochtend het eerste Digi-Taalhuis geopend door Kamerlid Lutz Jacobi. In Drachten volgt woensdagochtend het tweede. Daarmee wordt de jacht geopend op mensen die niet goed kunnen lezen en schrijven. En dat zijn er nogal wat.

Tekst en foto's Fokke Wester  Echte analfabeten zijn er niet zoveel meer, maar in Nederland zijn wel 1,3 miljoen mensen tussen de 16 en 65 jaar die niet of niet goed kunnen lezen en schrijven. Dat wil zeggen dat 1 op de 9 mensen laaggeletterd is. In Friesland ligt dat nog iets hoger, daar is een op de zeven laaggeletterd. De meeste laaggeletterden zijn te vinden in de groep mensen tussen de 55 en 65 jaar. Daar gaat het zelfs om een op de vijf. Hekel aan school Er zijn verschillende redenen voor dat mensen niet goed kunnen lezen, zegt Els Boon, hoofd afdeling Product en Ontwikkeling van de Bibliotheek Drachten. ,,Voor een deel gaat het om allochtonen, die hier vanuit het buitenland heen zijn gekomen, vaak als asielzoeker. Sommigen van hen hebben ook in hun eigen taal nooit goed leren lezen en schrijven. Dat maakt het natuurlijk dubbel zo moeilijk om het Nederlands goed te leren. Verder zijn er veel mensen die bijvoorbeeld een hekel aan school hadden of mensen met dyslexie, die vroeger toch een beetje ondergesneeuwd zijn in het onderwijs. Van de kinderen die van de basisschool komen, heeft een kwart al een leesachterstand van tweeëneenhalf jaar.'' De bibliotheek vindt het belangrijk dat iedereen kan lezen en schrijven en zich kan redden op de computer. ,,Alleen dan kun je goed meekomen in de maatschappij. Het hele leven is namelijk doordrenkt van taal. Dat speelt niet alleen bij het lezen van de formulieren van school of solliciteren, maar ook heel simpel bij het doen van boodschappen, of het lezen van de ondertitels op televisie'', zegt Els Boon. Liefde voor taal In die aanpak hoort onder andere het voorleesproject, waaraan ouders met kinderen vanaf drie maanden kunnen meedoen. Ook is de Bibliotheek actief op peuterspeelzalen en basisscholen en in het voortgezet onderwijs. Zo zijn vorig jaar als pilot op het Drachtster Lyceum 200 boeken op een uitnodigende manier neergezet. ,,Of we het dit jaar weer gaan doen, is nog onzeker. Feit is wel dat er gretig gebruik van werd gemaakt, vooral door de onderbouw. We doen ons best om mensen zoveel mogelijk aan het lezen te krijgen. Als je een kind voorleest, leert het duizend nieuwe woorden per jaar. Zo bouw je een grotere woordenschat op en liefde voor taal.'' Laaggeletterdheid is niet een heel herkenbaar probleem. Veel mensen die moeite hebben met lezen, kunnen dat in het dagelijks leven prima verbloemen, zegt Boon. ,,Ach, bril vergeten, zeggen ze dan. Of: ik vul dit thuis wel even in. Het is belangrijk dat ze weten dat ze zich niet hoeven te schamen en dat ze nooit te oud zijn om te leren lezen. Het digitaalhuis is een investering in laaggeletterden. Doe je dat niet meer, dan schrijf je die mensen af.'' Bijspijkercursus Provincie en Bibliotheekservice Fryslân ondersteunen de start van de Digi-Taalhuizen financieel en ook is een bescheiden bijdrage ontvangen van DC Taleninstituut. De bibliotheken trekken gezamenlijk op. Na Oosterwolde en Drachten volgen binnenkort de andere grotere bibliotheken. In het Digitaalhuis werkt de bibliotheek samen met het Friesland College, dat al langer lees- en schrijfcursussen geeft aan volwassenen. Die opleiding doet ook de intake van nieuwe cursisten, waarbij wordt vastgesteld hoe laaggeletterd de deelnemer is. ,,Soms is een bijspijkercursus voldoende, soms moet er echt een langdurige opleiding gevolgd worden'', weet Birgit Wienert, contactpersoon Geletterdheid bij de Bibliotheek Drachten. Wienert heeft ook contact met andere instellingen die kunnen helpen om taalproblemen op te lossen. ,,Is oefenen in het Taalhuis niet genoeg of nog te moeilijk, dan zorgen wij voor de volgende stap, naast de taallessen bij het Friesland college bijvoorbeeld een taalgroep of een taalcoach bij de MOS.'' Wereld voor hen open Het (Digi)Taalhuis in de bibliotheek is niet alleen de start, maar ook een aanvulling op de cursussen. Hier kunnen de cursisten één op één terecht met hun begeleider, een vrijwilliger die een speciale training heeft gevolgd. ,,Het gaat echt om de combinatie van taal en digitaal, die twee kun je niet scheiden. Je moet de vraag kunnen snappen, maar je moet hem ook kunnen vinden. Ik denk niet dat de deelnemers meteen heel grote lezers zullen worden, maar er gaat wel een wereld voor hen open'', zegt Wienert. In het (Digi)Taalhuis kunnen cursisten advies krijgen over taal- en computercursussen in de buurt, maar ze kunnen er ook een cursus volgen op de pc. Op de computers mogen ze ook zelf oefenen met taal- en computerprogramma's. Het oorspronkelijke programma bleek daarvoor nog iets te moeilijk, zodat inmiddels is gekozen voor een eenvoudiger variant. Verder mogen ze op de computers het nieuws lezen in de speciale makkelijk-lezen-krant. In de kasten staan verder boeken die geschreven zijn in makkelijk Nederlands. Sommige boeken zijn ook als luisterboek op cd beschikbaar. Daarbij gaat het om populaire romans als Komt een Vrouw bij de Dokter, De Gelukkige Huisvrouw of Intouchables. De teksten zijn speciaal bewerkt en vereenvoudigd. Dat geldt ook voor bijvoorbeeld een theorieboek voor het Rijbewijs. ,,Dat is beter en nuttiger dan vroeger, toen voor de volwassen cursisten alleen kinderboekjes beschikbaar waren'', zegt Boon. Landelijke trend Dat de aanpak van de laaggeletterdheid in de bedrijfsvisie van de bibliotheek is opgenomen, heeft volgens Boon en Wienert te maken met de veranderingen in de maatschappij. De bibliotheek is al lang niet meer een gebouw waar je alleen maar boeken kunt lenen. ,,Het past bij onze maatschappelijke taak'', zegt Boon. ,,Daarnaast moeten we ons toch al beraden over onze functie omdat er steeds minder boeken worden geleend. Onze uitleencijfers zijn nog steeds wel heel goed, maar een veranderende maatschappij, ik noem maar een nieuw begrip als de participatiesamenleving, vraagt om een nieuwe maatschappelijke functie van bibliotheken. Dat is een landelijke trend.'' Het bibliotheekwerk kost dankzij de digitalisering minder arbeidsuren. ,,Daarnaast krijgen we door internet ook minder jongeren hier die hulp zoeken bij het schrijven van werkstukken. We kunnen daardoor ook het personeel anders inzetten. En wie weet, misschien levert zo'n leescursus ons toch weer nieuwe leden op.'' Wie zich wil bekwamen in lezen, schrijven en het werken met de computer of wie iemand kent die dat wel zou willen, kan bellen met Birgit Wienert. Zij is van dinsdag tot en met donderdag van 9.00 tot 17.30 bereikbaar op telefoonnummer 0512 – 512680.