Jan Ketelaar schept langzaamaan zijn eigen universum

DRACHTEN - De afdeling Sociale Zaken van de gemeente Bedum kan een uitnodiging verwachten voor de opening van de solo-expositie van Jan Ketelaar in Museum Dr888. Hun afwijzing in 1996 betekende voor hem de start van zijn nieuwe leven als kunstenaar.

Tekst en foto's: Fokke Wester In Museum Dr8888 opent zondagmiddag de solo-expositie Jan Ketelaar: Potzenmaker wiegt vermoeide feniks. Tot en met 5 oktober is er een overzicht te zien met werk uit de afgelopen vijftien jaar. Ketelaar noemt zichzelf directeur van Potzenmakerij Ketelaar, omdat hij volgens eigen zeggen serieuze grappen maakt. Dat het daarnaast ook gewoon mooi kan zijn, is wat hem betreft geen ramp. Wereld verbeteren Jan Ketelaar (55) woont met zijn gezin in Drachten en heeft zijn atelier in de oude Machinefabriek Sluis aan de Tussendiepen. Ketelaar is inmiddels een van de bekendste Drachtster kunstenaars. De laatste tien jaar timmert hij op veel manieren aan de weg. Niet alleen met zijn beelden, maar ook met ideeën om de wereld te verbeteren. Zo kwam hij recent in het nieuws met een actie die er voor moet zorgen dat eierzoekers voortaan het eerste kievitsei laten liggen. Volgend jaar wil hij een tournee maken met Martin Simek langs theaters in de grote steden, om daar tijdens een soort talkshow te praten met belangrijke mensen uit de wereld van politiek, bedrijfsleven en cultuur. Ook als zanger en als dichter is hij actief. Hij bracht al eens een plaat uit en zondagmiddag wordt in het Museum zijn eerste bundel met verzen gepresenteerd. De potzenmaker heeft ideeën zat. Zo wil hij ooit het wereldkampioenschap irrigeren houden in de Sahel. ,,Soms tink ik: doch noris eefkes kalm oan, mar it hâldt noait wer op. De ienige manier om myn holle stil te krijen is oan it wurk te gean. As ik begjin mei it wurkjen yn izer, dan hâldt it meallen op in stuit fansels op, dan komt der in rêst oer my.'' Verrassend weerzien De expositie in Museum Dr8888 geeft een fraai overzicht van het werk van Jan Ketelaar van de afgelopen jaren. Er is bekend werk, zoals de metershoge beelden Meer en De Staat van Nederland. Daarnaast zijn er enkele beelden voor het eerst te zien. Ook voor de maker zelf was het soms een verrassend weerzien. ,,Guon bylden haw ik jierren net sjoen. Moai om dy wer tsjin te kommen.'' Daarnaast diepte hij ook enkele schilderijen op uit zijn archief. In het werk komt een aantal vormen steeds terug, zoals vogels, vissen, koffers, manfiguren en bustes. De beelden ontstaan vaak vanuit het niets, zegt de kunstenaar. ,,Dan wit ik fan tefoaren net wat ik meitsje sil, mar groeit it ûnder myn hannen. Nim dizze kop'', zegt hij, wijzend op een stalen hooft met scheve tanden. ,,Dan kinst trochgean oant dy mûle moai is, mar ik tocht: nee, do meist der sa ek wêze.'' In het atelier staan meer bruine, gelaste hoofden, elk met zijn eigen uitdrukking. ,,Ik hie dizze makke, doe kaam in buorman by my. 'Hoe tinksto no oait datst sa'n kop ferkeapje kinst as er sa sjachrijnich sjocht', sei er. Doe haw ik de kop makke dy't derneist stiet. Ik woe'm net laitsje litte, mar ha de mûle as in rjochte streek makke, eins hiel neutraal. No sjocht er sa tefreden. En it rare is, doe't ik dy twadde klear hie, ferkocht ik de earste en fuort dêrnei de twadde ek.'' Kruisbeeld met vis In de tuin van het kloostermuseum komt een metershoog kruisbeeld, waaraan een vis ondersteboven wordt gehangen. Wat het betekent? ,,Ik wit it net, ik fyn it gewoan in moai byld. Soms haw ik in idee, dat ik ferbyldzje wol, mar dit giet my puer om it plaatsje, dat fyn ik gewoan moai. Miskien komt der letter noch in ferhaal achterwei.'' Bij de straaljager/autoped heeft hij wel een verhaal. Het stepje zag hij ooit liggen in een tuin in Leeuwarden. Hij mocht het zo meenemen. ,,It wie in hiel âld Sjinees merk. Myn dochter hat der letter noch in fernelling oan fêstbûn. Ik stel my sa foar dat it jonkje op de step dreamt dat er straaljagerpiloat is. En de piloat yn syn JSF is noch altyd datselde jonkje.'' Vermoeide Feniks Op het affiche voor de expositie staat Ketelaar met in zijn armen een vermoeide Feniks. Het is een van de vele vogelfiguren die hij in de loop der jaren maakte. ,,Ik woe in grutte meitsje en doe kaam dizze Feniks der út. Hy is wurch fan it hieltyd opnij út de jiske omheech riizjen. Lit my mar gewurde, seit er, dat ivige libben hoecht om my net mear.'' Nieuw en tegelijk oud is de lichtbak die hij maakte met het woord KUNST. Met behulp van een computerprogramma lichten de letters in serie op, zodat er voor de geduldige kijker zinnen ontstaan. ,,Dat haw ik earder dien, doe't ik yn de Galerij fan de Lawei eksposearde. Dat hat my doe wol 1500 euro koste, mar der is noait ien dy't it sjoen hat. Dizze fersy is goedkeaper, haha.'' Eigen en fertroud Ook oud is het beeld Thuis, dat zomaar ontstond toen hij twee hoofden op elkaar legde. ,,Dat fielde foar my fuort sa eigen en fertroud, as hie it noait oars west. Bylden kinne my soms hiel bliid meitsje. As ik oan it wurk bin en ik sjoch wat der ûnder myn hannen ûntstiet, dan fiel ik my lokkich.'' De betekenis komt vaker door een beeld met andere elementen te combineren. Zo plaatste hij een klein rennend mannetje op een houten trapje dat lang geleden op de Ambachtsschool is gemaakt door Eelze Weidenaar, een vriend van hem. ,,Dit is de Optimist. Hy fljocht net it ravyn yn, mar de takomst yn'e mjitte. Ik wol him nochris yn it grut meitsje en dan op in hoeke fan in plein sette. Op de oare hoeke moat dan wat komme dêr't er hinne fleant.'' Volledig afgekeurd Kunst heeft het leven van Jan Ketelaar misschien niet gered, maar wel weer zin gegeven. Medio jaren negentig was hij volledig afgekeurd, geestelijk en lichamelijk niet in staat om een bestaan op te bouwen. Toen hij naar de kunstacademie Minerva wilde en daarvoor 1500 gulden nodig had, wilde de afdeling Sociale Zaken van de gemeente Bedum waar hij toen woonde hem die niet geven. ,,Niemand zit op jou te wachten'', hield de ambtenaar hem voor. Ketelaar had geen uitkering, maar zocht een baantje waarmee hij het geld bij elkaar schraapte en betaalde zo het eerste jaar van de opleiding. Het bezorgde hem de vaardigheden die hem nu in staat stellen om structuur aan te brengen in zijn dagelijkse leven. ,,Ik ha behoarlik fier hinne west. Op in stuit miende ik dat ik God wie en dat ik nei Jeruzalim moast om de boel te berêden. Dat is lang lyn, mar ik ha noch altyd wol it gefoel dat ik fan de wrâld in better plak meitsje moat. Ik soe sa graach in ein meitsje oan al dy rotsoai, oan de oarlogen en de honger. Mar ik ha my foarnaam om net mear safolle op myn skouders te nimmen. As ik sa oan it laskjen bin, wurdt it stil yn my. Dan skep ik myn eigen wrâld.''