Museumwoning in de Papegaaienbuurt  wordt 'een cadeautje voor Drachten'

DRACHTEN - In het voorjaar van 2016 wordt in de Torenstraat het Van Doesburg Rinsemahuis geopend. Het wordt een museum van internationale allure, voorspelt directeur Paulo Martina van Museum Dr8888.

Tekst en foto's Fokke Wester De Torenstraat, of de Papegaaienbuurt zoals het gedeelte van nummer 3 tot en met 21 wordt genoemd, kreeg in 1988 weer de kleuren zoals die oorspronkelijk zijn ontworpen door kunstenaar Theo van Doesburg. Bij de buurt horen ook enkele woningen aan de Oosterstraat en de Houtlaan en de tegenovergelegen Rijkslandbouwwinterschool. De middenstandswoningen zijn in 1920 in opdracht van de gemeente gebouwd naar een ontwerp van de Drachtster architect Cornelis Rienks de Boer. Hij vroeg aan Van Doesburg, die hij bewonderde, om een kleurontwerp te maken. Van Doesburg, nu wereldberoemd als schilder, architect en voorman van De Stijl, was regelmatig in Drachten door zijn contacten met de broers Evert en Thijs Rinsema. Primaire kleuren Van Doesburg ontwierp voor de woningen een schema met de primaire kleuren rood, blauw en geel, met daarnaast wit, zwart en grijs. Verder maakte hij kleurontwerpen voor de interieurs van de woningen en de bijbehorende tuinen. De kleuren zorgden in Drachten voor veel opschudding en leverden de woningen de bijnaam Papegaaienbuurt op. Binnen een jaar na de oplevering werd het houtwerk overgeschilderd in de meer vertrouwde kleuren wit en groen. Het idee om de originele kleuren terug te brengen in het straatbeeld ontstond eind jaren zeventig, toen internationaal de aandacht en waardering voor De Stijl opleefde. In 1988 was het zover. Toen werd tegelijk ook het kleurenontwerp voor de Rijkslandbouwwinterschool toegepast, met de secundaire kleuren oranje, groen en violet. Dat plan was nooit eerder uitgevoerd. Meteen verkocht Peter Westerhof kwam in 1997 wonen op nummer 13. De vorige eigenaar had op eigen initiatief ook Van Doesburgs kleurontwerp voor het interieur in de woning toegepast. ,,Mijn vrouw en ik stapten over de drempel, we keken elkaar aan en waren meteen verkocht. Je moet nooit te enthousiast zijn als je een huis gaat kopen, maar wij konden ons gewoon niet inhouden.'' ,,Wij hebben er zoveel mogelijk bijpassende meubels bij gezocht, maar eigenlijk is het de bedoeling dat de ruimte zo leeg mogelijk blijft. Van Doesburg heeft het echt ontworpen als een driedimensionaal kunstobject. Als de kamer leeg is, voelt dat ook heel bijzonder.'' De Torenstraat is het eerste project waarbij een kunstenaar zoveel ruimte kreeg, zegt Westerhof. Architect De Boer heeft zich echt ondergeschikt gemaakt aan Van Doesburg. Wonen in een kunstwerk ,,Wij wonen in een kunstwerk. Zelf vind ik het geweldig, maar als ik mensen vertel dat wij een rode schouw hebben, schrikken ze er altijd een beetje van. Ze kunnen het zich maar moeilijk voorstellen, maar ik geniet er elke dag weer van als ik thuiskom van mijn werk. Dat rood van die schouw, dat is zo goed gekozen. Het is zo harmonieus, alles klopt gewoon. Ik woon hier nu zeventien jaar en dit interieur verveelt mij nooit.'' Wie na 1988 zijn huis in de Papagaaienbuurt heeft gekozen, heeft bewust voor de kleuren gekozen, zegt Westerhof. Toch viel het hem op dat van veel huizen na verloop van tijd het schilderwerk al weer verslechterde. Westerhof heeft zich dan ook sterk gemaakt voor de vorming van een Vereniging van Eigenaren, waardoor het schilderwerk aan de buitenkant in elk geval gewaarborgd werd. Tegenwoordig krijgen de bewoners subsidie van de gemeente voor het onderhoud van het schilderwerk, dat volgens een strikt schema wordt uitgevoerd. ,,Wij noemen ons wel eigenaren, maar we zijn natuurlijk alleen maar passanten, die een tijdje in dit prachtige kunstwerk mogen wonen. Dit is een monument, waarvan je mag genieten, maar waar je ook goed op moet passen. Wij geven het door aan de volgende generaties.'' Voor nul euro De Stichting Van Doesburg Rinsemahuis heeft de woning voor nul euro van de gemeente kunnen overnemen, zodat de WOZ-waarde (125.000 euro) kan worden beschouwd als Smallingerlandse subsidie. Vervolgens kreeg de Stichting een subsidie van twee ton van de provincie, uit een potje dat is bedoeld voor herbestemming van oude gebouwen. ,,Ook het stadhuis van Bolsward krijgt daar geld uit. Die twee ton is nog niet helemaal genoeg. De woning heeft veel achterstallig onderhoud, want er is jaren niets aan gedaan. Er zou eigenlijk nog een ton bij moeten, dan kunnen we alles doen zoals we graag willen. Komt het geld er niet, dan moeten we keuzes maken. Maar dat doen we natuurlijk liever niet. Ik denk dat we nu de kans hebben om het goed te doen.'' De woning wordt terug gerestaureerd naar de oorspronkelijke situatie, dus zonder centrale verwarming en nog met een pomp in de keuken. Alleen op de zolder komt een moderne keuken en sanitair. Ook het tuinontwerp van Van Doesburg wordt als het even kan uitgevoerd. De museumwoning kan worden bezocht, maar wordt voor bepaalde perioden ook beschikbaar gesteld aan kunstenaars, die er mogen werken als artist in residence. ,,Daarvoor zoeken we mensen uit de verschillende disciplines waarin ook Van Doesburg actief was. Heel breed dus, van schilderen, typografie en poëzie tot muziek, dans en beeldhouwwerk.'' Internationale allure Komend voorjaar moet het karwei beginnen, zodat de museumwoning volgend jaar december kan worden opgeleverd. De officiële opening staat gepland voor het voorjaar van 2016. Westerhof verwacht dat het Van Doesburg Rinsemahuis van internationale allure kan zijn en dat het als Stijl en Dada-museum in 2018 een grote trekker kan worden als onderdeel van Leeuwarden Culturele Hoofdstad. ,,Wij beseffen in Drachten nog steeds niet wat wij in huis hebben. We zijn hier nog altijd veel te bescheiden. Dankzij kleuronderzoeker dr. ir. Mariël Polman, docent Historische Binnenruimten, Conservering en Restauratie van cultureel erfgoed aan de Universiteit van Amsterdam en Specialist kleur & schilderingen bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed in Amersfoort is dit Van Doesburg Rinsemahuis al onderwerp geweest op internationale symposia. Er is brede belangstelling voor dit project. En het kleurontwerp van Van Doesburg voor de binnenkant van de woning is eigenlijk veel spectaculairder dan dat voor de buitenkant. En dat interieur wordt nu voor het eerst zichtbaar zoals het is bedoeld. In 2017 bestaat de Stijl honderd jaar en dat wordt hier natuurlijk ook gevierd. Drachten neemt in de Stijl en Dada een belangrijke plaats in. Hier kreeg De Stijl voor het eerst de kans om echt naar buiten te treden. Daar mag Drachten best trots op zijn.'' Kijk hier voor een verslag van de overdracht van de woning vrijdagmiddag in Museum Dr8888.