Drachtster Lyceum gloeit nog na

DRACHTEN Op 15 september 1919 luidde voor het eerst de schoolbel van de Rijks Hoogere Burger School Dragten. Op dat moment werd er nog volop gewerkt aan het gebouw aan de 1ste Parallelstraat (nu de Torenstraat) dat de school zou gaan huisvesten, vandaar dat de 33 leerlingen (24 jongens en 9 meisjes) en negen docenten zich het eerste jaar moesten behelpen met een houten noodschooltje in het weiland tegenover de bouwplaats.

Pas in september 1920 werd het schoolgebouw officieel en feestelijk geopend, hoewel het toen eigenlijk ook nog lang niet af was. Voor een plaats als Drachten, dat aan het begin van de 20 e eeuw slechts 5000 inwoners telde, was het realiseren van een hbs (met 5-jarige cursus) bepaald geen eenvoudige opgave. Groningen Leeuwarden, Assen en Heerenveen hadden al jaren zo’n school, de grote regio tussen deze plaatsen moest het nog zonder doen. Drachten lag daarin weliswaar centraal, maar het was de vraag of de gemeente de financiële lasten kon dragen. Toch werd in 1900 al een eerste poging gewaagd, zij het dat toen het doel was een gemeentelijke hbs met 3-jarige cursus. Ondanks steun van Pieter Jelles Troelstra, leider van der SDAP, liep dit op niets uit.

In 1916 werd het, op initiatief van gemeentesecretaris Falkena en wethouder Houwen, opnieuw geprobeerd. Den Haag was niet onwelwillend maar stelde wel voorwaarden: de gemeente moest de grond voor de te bouwen school (plm. 2 ha) gratis ter beschikking stellen en bovendien werd een bijdrage van 60.000 gulden in de bouwkosten gevraagd. Voor die tijd was dat een enorm bedrag, omgerekend in koopkracht naar nu: meer dan een miljoen Euro! De gemeente had zoveel geld niet in kas en deed een beroep op de burgerij. Een propagandacommissie ging rond met intekenlijsten en had in twee weken het gevraagde bedrag bij elkaar. Een prachtig staaltje van gemeenschapszin: uit alle lagen van de bevolking kwamen bijdragen binnen.

Zware last

Op 23 mei 1916 stemde de gemeenteraad met algemene stemmen in met het plan: financieel gezien zou het voor de beperkte middelen van de gemeente een zware last worden, maar “in cijfers valt het gemeentelijk belang niet uit te drukken, dit moet worden gevoeld”. Vervolgens bleef het een jaar stil, totdat op 28 juni 1917 de minister van Binnenlandse Zaken aan B. en W. berichtte dat hij zal bevorderen “dat met ingang van 1 september 1919 te Dragten ene Rijks Hoogere Burgerschool met vijfjarige cursus wordt opgericht”.

De start van de bouw liet op zich wachten. Hij werd door het Rijk in eigen beheer uitgevoerd. Het ontwerp was van Rijksbouwmeester Vrijman, die naam had gemaakt met de bouw van verschillende rijksscholen en het Academiegebouw in Groningen. Najaar 1918 werd dan eindelijk begonnen maar het werk vorderde traag en spoedig werd duidelijk dat het betrekken van het gebouw per 1 september 1919 uitgesloten was. Het gebouw, tegenwoordig een Rijksmonument, was eigenlijk veel te groot, duidelijk “op de groei” gebouwd, maar van die groei kwam tientallen jaren niet veel terecht. Tot het begin van de jaren ’50 waren er nooit meer dan 150 leerlingen.

Baken

Qua voorzieningen was de school aanvankelijk spartaans: aansluiting op de waterleiding kwam er pas eind jaren ’20, de centrale verwarming functioneerde moeizaam en de telefoon deed pas zijn intrede in 1941. Het was heel lang het grootste gebouw van Drachten en viel in de beginjaren nog meer op omdat er toen nog nauwelijks bebouwing omheen stond. In de oorlog gebruikten geallieerde vliegers het als baken in hun aanvliegroutes naar Noord Duitsland.

Tijdens de oorlog kon de school lange tijd nog vrij normaal functioneren. Wel liep het leerlingental nog verder terug omdat sommige oudere jongens moesten onderduiken. In 1941 moesten op last van de bezetter de Joodse leerlingen verwijderd worden, David en Simon Turksma werden later vermoord in Auschwitz en Sobibor. Najaar 1944 moest de school ontruimd worden om onderdak te bieden aan vluchtelingen uit Limburg. De lessen gingen tot bijna het einde van de oorlog nog door op andere plaatsen in Drachten. Na de bevrijding maakten de Binnenlandse Strijdkrachten de school tot het plaatselijk hoofdkwartier, gevangen genomen N.S.B.-ers werden op de zolder opgesloten.

Van HBS naar Lyceum

Na de oorlog werd de wens geuit om de school te voorzien van een gymnasiale afdeling en dus de hbs om te zetten in een lyceum. Sinds 1 september 1947 heet de school daarom “Het Drachtster Lyceum” en heeft een rector in plaats van een directeur. Drachtsters spraken wel nog lang daarna van “de hbs” en ook de H.B.S. Straat is niet van naam veranderd.

In de loop van de jaren ’50 begon Drachten stormachtig te groeien en het Lyceum groeide mee. Vanaf 1958 moest een reeks uitbreidingen en verbouwingen ruimte scheppen voor de groeiende stroom leerlingen. Lange tijd gebeurde dat in de vorm van houten noodlokalen, maar in 1975 werd ook een compleet nieuwe vleugel langs de Vogelzang gebouwd. Zo ontstond achter het oude gebouw een steeds onoverzichtelijker schoolcomplex, want ook de noodlokalen, oorspronkelijk bedoeld voor maximaal 15 jaar, zouden tot 2005 blijven staan.

Van Rijksschool naar Gemeenteschool, van zelfstandig naar onderdeel van Singelland In 1986 besloot de regering dat alle Rijksscholen zouden worden overgedragen aan de gemeentes. Ondanks veel verzet van de scholen werd het voornemen doorgezet en zo kreeg het gemeentebestuur van Smallingerland in 1992 het bevoegd gezag over het Lyceum. In de overtuiging dat het besturen van scholen geen primaire taak van een gemeente is, werd dit bevoegd gezag direct overgedragen aan de “Bestuurscommissie voor het Openbaar Voortgezet Onderwijs in de gemeenten Smallingerland, Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel”. Als gevolg van de door de overheid gewenste schaalvergroting vond er in 1995 vervolgens een fusie plaats tussen alle scholen voor openbaar voortgezet onderwijs in deze gemeenten, resulterend in de Openbare Scholen Gemeenschap “Singelland”.

Eindelijk nieuwbouw

Zolang het lyceum een Rijksschool was gebeurde er t.a.v. nieuwbouw of renovatie na 1975 niets meer. Wat dat betreft was de overdracht aan de gemeente een zegen, deze erkende bijvoorbeeld meteen de noodzaak om de noodlokalen te vervangen. Maar voortschrijdend inzicht leidde in 2001 tot de vraag aan B & W: “of het wel verstandig is een deel van de school te gaan verbouwen en binnen 10 jaar nog weer andere delen aan te moeten pakken”. Onderzoek toonde aan dat dat grootschalige nieuwbouw (17 miljoen gulden) beter en goedkoper was dan gedeeltelijke nieuwbouw en renovatie (18 miljoen gulden). Uiteindelijk kon daarom in 2005 alles wat sinds de jaren ’50 achter de oude school was gebouwd worden afgebroken.

Na bijna 2 jaar tijdelijke huisvesting in de oude mavo en ambachtsschool konden leerlingen en personeel in augustus 2007 een prachtig gebouw in gebruik nemen, waarin oud en nieuw harmonieus samengaan en dat met een eenvoudig en helder ruimtelijk concept de ideale voorwaarden schept voor modern onderwijs. Het oogstte alom bewondering, mede waardoor het leerlingaantal snel opliep naar 1350, terwijl de nieuwe school slechts berekend was op 1050. Dat betekende nog weer uitbreiding, o.a. met een schitterende mediatheek, die in 2013 geopend kon worden.

Diploma

Ruim 13 500 leerlingen hebben in 100 jaar de Rijks hbs en het Drachtster Lyceum bezocht. Het overgrote deel heeft de school verlaten met een diploma en daarna vaak goed tot zeer goed zijn weg gevonden in de maatschappij. De “founding fathers” kregen gelijk: het gemeentelijk belang viel toen, maar ook nu niet in cijfers uit te drukken.

Het 100-jarig bestaan werd door leerlingen en personeel een week lang gevierd met allerlei festiviteiten in de “Week van de Eeuw. Met afsluitend een grote reünie voor oud-leerlingen en (oud-) personeelsleden. Meer dan 1800 deelnemers beleefden een dag vol herkenning en nostalgie. De oudste reünist deed eindexamen in 1942, de jongste in 2018, een verschil van 76 jaar!

Het ochtendprogramma was vooral gericht op de oudere generaties. Zij openden de dag met het zingen van het HBS-lied, zoals dat tot in de jaren ’50 bij iedere bijeenkomst van de schoolclub de gewoonte was. Vervolgens haalde acteur en oud-leerling Joop Wittermans uitgebreid herinneringen op aan zijn schooltijd in de jaren ’60, waarbij ook de mensen in de zaal zich niet onbetuigd lieten.

Herinneringen

Vooral rector Hannema, de ouderwets autoritaire schoolleider van toen, ging vaak over de tong. Terwijl ook de jongere generaties geleidelijk binnenstroomden werd er in de middag gretig gebruik gemaakt van de gelegenheid om nog weer eens een les bij te wonen van een docent van vroeger. Herinneringen ophalen en veel praten maakt hongerig, een uitgebreid foodplein voor de school kon maar net voorzien in de behoefte aan een warme hap.

’s Avonds kon men zich op twee plaatsen uitleven op de dansvloer , met muziek van de “Kings of Diamonds”, een volledig uit oud-leerlingen bestaande band en een DJ. Rustzoekers konden terecht bij rustige pianomuziek in de mediatheek, waar ook een uitgebreide tentoonstelling was opgesteld. Tegen middernacht liep deze zeer succesvol verlopen dag ten einde, al hebben daarna nog heel wat oud-leerlingen het feest tot in de kleine uurtjes voortgezet op de afterparty in “Feu”.

Jubileumboek

Ter gelegenheid van het 100-jarig bestaan van de school stelde oud-docent Joost de Vries een lijvig jubileumboek samen, dat in 34 hoofdstukken vele facetten van een eeuw Rijks HBS en Drachtster Lyceum belicht. Bijna 700 exemplaren zijn al verkocht voor of op de reünie, het is nog mogelijk om het boek te bestellen via de website: www.100jaardrachtstserlyceum.nl