Drachten voortaan ‘Skûtsjehaadstêd fan'e wrâld’

DRACHTEN - Drachten moet de Skûtsjestêd van Fryslân worden. Dat vinden twaalf eigenaren van skûtsjes die zich verbonden voelen met Drachten.

Daarbij gaat het zowel om skûtsjes die gebouwd zijn in Drachten als antieke vrachtschepen die elders zijn gebouwd, maar tegenwoordig Drachten als thuishaven hebben. De eigenaren hebben zich verenigd om Drachten als Skûtsjestêd op de kaart te zetten en zo hun schepen voor de komende generaties te bewaren.

Symbool

Dat doen ze elk op hun eigen wijze met hun authentieke skûtsjes, die stuk voor stuk symbool staan voor het cultuur-historisch erfgoed van Drachten. Dat kan door er wedstrijden mee te zeilen op topsportniveau, in de SKS of de IFKS, maar ook door het verzorgen van dagtochten, ploechjesilen, excursies, theatervoorstellingen, het vertellen van verhalen of simpelweg door er mee te varen of aan te leggen in het centrum van Drachten.

Het initiatief voor de nieuwe groep komt van Riemer de Graaf, die dit jaar afscheid neemt als schipper van de Doeke van Martena. Dat schip lag de laatste jaren in de wintermaanden verlicht in de Passantenhaven en was rond de jaarwisseling nog te zien op het Laweiplein.

Andere skûtsjes die bij het initiatief zijn betrokken zijn de beide Drachtster skutsjes die meevaren bij de SKS: d' Halve Maen van Philips met schipper Klaas Westerdijk en De Twee Gebroeders van schipper Jeroen Pietersma. Verder doen mee De Jonge Trijntje, die door werfbaas Haiko van der Werff op authentieke wijze is gerestaureerd op Buitenstvallaat, Twa Famkes van Pieter Jansma, De Frysia van Jeroen van Keulen, De Verandering Boornbergum van Sint en Jelle Bekkema, Het Bruine Leven van Joke van der Zwaag, theaterschip De Vier Zusters (nu De Leafde) van Ebele Wijbenga en Sweltsje van Sipke Jager, het kleinste skûtsje van Drachten.

Te klein gedacht

De schippers en eigenaren zijn het er wel over eens dat Drachten in feite al lang de skûtsjestêd van Friesland is, zoals eigenlijk iedereen wel weet die betrokken is bij het skûtsjesilen. Skûtsjestêd fan Fryslân is eigenlijk nog te klein gedacht, vindt Trea Westra. Het bestuurslid van het Drachtster skûtsje De Twee Gebroeders spreekt dan ook consequent van Skûtsjehaadstêd fan'e wrâld.

De schepen die de beide Drachtster werven Van der Werff op Buitenstvallaat en De Piip van de Gebroeders Roorda aan het Moleneind in de eerste decennia van de twintigste eeuw afleverden, worden algemeen erkend als de beste en mooiste schepen die ooit zijn gebouwd. Het merendeel van de SKS-schepen komt hier vandaan en ook toppers van de IFKS.

Toch wordt er in Drachten nog bijna niets gedaan met de skûtsjehistorie. Weliswaar wordt om de drie jaar de Turfrace vanuit Drachten gehouden en had een van de culturele jaren als thema skûtsjes, er moet meer mogelijk zijn, vinden de schippers en eigenaren.

Documentatiecentrum

Het Skûtsjemuseum is sinds 2004 gevestigd in Earnewâld, maar dat had eigenlijk in Drachten moeten staan, vindt Haiko van der Werff. Hij heeft plannen om een loods bij zijn bedrijf op Buitenstvallaat in te richten als kennis- en documentatiecentrum voor skûtsjes. Die zou ook gebruikt kunnen worden door andere schippers voor bijvoorbeeld opslag van hun zwaarden en ander materiaal.

Het gaat om de loods die zijn grootvader in de jaren vijftig bouwde, toen de vorige loods door een windhoos omwaaide en in de naastgelegen wijk belandde. ,,De tram waard doe yn Drachten krekt opdoekt en doe hat ús pake de izeren spanten fan it remisegebou oerkocht. En dêrmei hat hy dizze loads wer opboud. De steanders binne gewoane rails en dêrboppe sitte de klonken spanten.''

Van der Werff gebruikt de loods nu nog voor winterstalling, maar met een paar meter extra kan het prima dienstdoen als skûtsjecentrum, stelt hij. In welke vorm dat zou moeten en hoe het financieel geregeld moet worden is nog wel een punt, vindt Van der Werff. Hij verliest niet alleen de huur van de winterstalling, hij moet er achter de loods ook een boothuis voor opofferen om de loods van vijftien meter te verlengen tot twintig meter.

Gjin âldheidkeamer

Het moet beslist niet een tweede skûtsjemuseum worden, vindt Haiko van der Werff. ,,Gjin âldheidkeamer of wat oars statysks, mar echt in plak dêr't minsken ek in oplieding krije kinne yn âlde techniken. Der ha de lêste jierren al ferskillende projekten west, mar dy sykje altyd om plak. Soks soe hjir moai kinne, mar kinst ek tinke oan in dokumintaasjesintrum, of gearkomsten.''

,,It is begûn mei it idee om in loads te hawwen foar opslach fan materiaal. Dat is prima as alle skûtsjes meidogge, mar as it allinnich dat is, dan is it niks. Moatst der ek in skûtsjes fan twintich meter yn lizze kinne om dy op te knappen. Dêrfoar moatst nije rails lizze yn'e midden, yn pleats fan de twa oan de sydkanten. It moat hielendal leech en renoveard wurde, miskien sels wol herboud. Soest it ek noch in kantine-achtige funksje jaan kinne. It is allegear wol mooglik, mar it is net ienfâldich.''

Projectontwikkelaars

In het verleden heeft Van der Werff wel eens bezoek gehad van projectontwikkelaars, die flink met de geldbuidel rammelden. ,,Dy woenen dizze werf wol keapje. Dan soenen se it platskowe en der filla's op sette. Mar dan is't fuort. No is de tiid wat oars. Sa'n fyftjin jier lyn hie dit gjin wearde, doe wie it mear it plakje.''

Haiko van der Werff heeft door het bedrijf over te nemen zelf weer de historische inhoud teruggegeven aan Buitenstvallaat. Het zou mooi zijn als de gemeente besluit om die functie nog te versterken door nog meer aandacht te geven aan de skûtsjehistorie, zegt hij. ,,Hjir lizze no noch gewoane boaten, mar it liket my prachtich as de wâl hjir fol lizze soe mei allegear klassikers.''

Dat beeld zou prima passen in de plannen van de gemeente Smallingerland om aan de westkant van Drachten te komen tot een zogenaamd Waterfront, waarmee de plek een brugfunctie zou krijgen tussen de Friese Wouden en de Friese Meren. De werkgroep Skûtsjestêd werkt ideeën uit om daarbij aan te sluiten.

Watertoerisme

Zo zouden meerdere skûtsjes er een ligplaats kunnen vinden. In combinatie met de bestaande jachthaven, watersportbedrijven, watersportvereniging Drachten-de Veenhoop en de roeiclub zou Buitenstvallaat een grotere rol kunnen spelen in het watertoerisme dan nu het geval is. Dan moet echter wel de samenwerking worden gezocht met de andere partijen in het gebied, vindt Riemer de Graaf.

,,Der stiet foar dat Waterfront in flinke pot mei jild klear, dus der moat wol it ien en't oar mooglik wêze.'' Probleem is wel dat Drachten op afstand ligt van goed zeilwater, hoewel er al meer dan twintig jaar wordt gesproken over een groot meer bij Oudega. De Graaf: ,,Hoe earder hoe better. Jou ús sylwetter by Drachten en wy kinne út'e fuotten.''

Deze winter is Buitenstvallaat eigenlijk al een heus skûtsjecentrum, want er worden maar liefst vier antieke vrachtschepen opgeknapt. Daaronder de Lutgerdina Smeltekop, de eerste kampioen van de IFKS, en de Twee Gebroeders, het Drachtster SKS-skûtsje. Er is bewust voor Drachten gekozen om de banden met de plaats aan te halen, zegt schipper Jeroen Pietersma, maar ook omdat hier de kennis en ervaring zit die het schip nodig heeft. Zo werken de bedrijven Bolt, Mast en Van der Werff samen aan het Drachtster skûtsje. ,,Se lûke hjir no wat hinne en dat fyn ik wol leuk, ja'', zegt Haiko van der Werff.

Lokale bemanning

Een van de actiepunten van de werkgroep Skûtsjestêd is het zorgen voor meer lokale bemanningsleden. ,,Elk foar himsels ha wy it wolris besocht, mar it is tiid om der as groep oan te wurkjen'', zegt Riemer de Graaf. Zelf leent hij zijn schip elk jaar twee keer voor het jeugdzeilen van de watersportvereniging Drachten-Veenhoop. Scouting heeft jongeren die wel mee willen en De Jonge Trijntje heeft in de zomermaanden een opstapavond voor belangstellenden. Verder wil de groep ook scholen benaderen.

Schippers zouden vaker hun bemanningsleden moeten uitwisselen, zodat mensen met talent ervaring krijgen en op termijn zelfs zouden kunnen doorschuiven naar het wedstrijdzeilen. Aan die poule van bemanningsleden willen Drachten en d' Halve Maan dan ook graag meedoen. Het samenvoegen van de Drachtster skûtsjes is een goed ding, vindt D-schipper Jeroen Pietersma. ,,Der is hjir yn Drachten mear reuring noadich en dat moat dochs ergens begjinne.''

Formule 1

Pietersma heeft zich nog wel eens moeten verantwoorden voor zijn keuzes, bijvoorbeeld toen hij niet mee wilde doen aan de Turfrace. Voor de andere schippers is dat echter geen probleem, vermoedt hij. ,,Wy witte fan mekoar wat wy dogge. De D hat in oare funksje, dat is in wedstrydskip. De SKS is de Formule 1 fan it silen, sis ik altyd, echte topsort. Dan hat dy Turfrace foar ús gjin nut. Wy wurkje kontinu oan it better wurden en dêrmei soargje wy der bygelyks foar dat it skûtsjesilen lanlik op televyzje komt. Dy topsport en tradysje dat byt mekoar net, dat fult mekoar krekt oan. Wy fernije wêr't wy kinne, mar sy soargje dat wy bining hâlde mei de roots. Wy ha mekoar noadich. Dêrom fiel ik my ek steund troch Skûtsjestêd Drachten. De D is ek fan Drachten.''

Het zou mooi zijn als ook het Drachtster skûtsje een plaatsje zou krijgen in het Drachtster centrum, maar dan moet wel een oplossing worden gevonden voor het risico op vandalisme. ,,In twaddehâns mêst der op sette, of sa. Mar wy soenen it skip ek wol yn in fiver oan de A7 lizze wolle, sadat it echt in fisitekaartsje wurdt foar Drachten. Mar dy kwetsberheid is wol in probleem. Dit is net mear in museumskûtsje, mar in wedstrydskip. En dat wolle wy ek útdrage. By de SKS binne it allegear racemonsters.’’

Schipper en bemanning steken al hun vrije tijd en vakantiedagen in het zeilen en dat doen ze niet om alleen maar mee te varen, stelt Pietersma. Vanaf maart tot oktober wordt gezeild, de andere maanden wordt gewerkt aan teambuilding. ,,Wy wolle winne. As de Jonge Trijntje fan Haiko by ús meidwaan soe, dan wurdt dy in rûntsje lapt. Bin'k wis fan.''

Tekst Fokke Wester