Oer de Brêge Jan van der Wal op een kruispunt

Redacteur Fokke Wester ontmoette op de brug in de Hoofdstraat Jan van der Wal uit Gorredijk (66).

66, u bent al uit het werk?

Ja.

En u woont hier in Gorredijk?

Ik woon in Gorredijk ja, sinds een paar jaar.

Waar komt u oorspronkelijk vandaan?

Ik ben geboren in Heerenveen.

U bent een Fries.

Ik ben een Fries. Ik spreek ook wel Fries, maar Nederlands is voor mij makkelijker. Mijn ouders spraken onderling wel Fries, maar niet met ons kinderen. Ik ben hier heel lang weg geweest. Na mijn middelbare school in Drachten ben ik gaan studeren en toen gaan werken in Utrecht.

Waar woonde u toen?

In Utrecht.

Vanwege uw werk?

Ja, ik werkte toen bij Staatsbosbeheer bij de hoofddirectie, dat deel is van het Ministerie van Landbouw. Heb verschillende functies gehad bij het ministerie, maar ik wilde er niet blijven, en toen heb ik met een aantal collega's een organisatie-adviesbureau gehad. Toen dat uit elkaar viel ben ik verder gegaan als loopbaan-adviseur. Daarnaast ben ik deeltijd-docent geweest in het hoger onderwijs.

Wat voor werk deed u met uw eigen adviesbureau?

Begeleiding en visie-ontwikkeling, om bedrijven en teams te helpen samen te werken en een visie te ontwikkelen of een project te ontwikkelen.

Bij Staatsbosbeheer denk ik aan bos kappen en zo, maar dat deed u niet.

Nee, ik was toen secretaris van de hoofddirectie. Dat was alleen maar beleid coördineren en directiestandpunten voorbereiden. Soort spin in het web.

Uw werk was dus eigenlijk nadenken over wat er moet gebeuren, hoe het verder moet.

Ja, dat is zo, met mijn studie bedrijfs- en bestuurskunde ben ik meer gericht op organisatie en strategie.

Dan gaat het dus over het ontwikkelen van een visie op de landbouw en natuur...

Nee, nee, nee, nee. Nou ja, wel bij Staatsbosbeheer, maar met ons eigen bureau richtten we ons op allerlei bedrijven en organisaties. Het gaat er om een koers uit te stippelen. Wat willen we, waar willen we naar toe, en hoe bereiken we dat? Elk bedrijf of team staat wel eens voor die vraag.

Is er dan één model dat op elk bedrijf van toepassing is?

Nee, je moet je steeds weer afstemmen op de mensen. Verschillende mensen, met verschillende vaardigheden en eigenaardigheden, kennis en kunde, moet je bij elkaar zien te brengen. Voor het uitvoeren van een project of het ontwikkelen van beleid, bijvoorbeeld bij een overheid. Dan help ik bij het formuleren van doelstellingen, maken van een plan en het uitvoeren ervan. Dat heb ik vroeger natuurlijk zelf ook wel gedaan, bij het ministerie.

Maar is dat niet heel erg theoretisch?

Ja, dat is alleen maar theoretisch.

En u moet proberen die theorie te vertalen naar de praktijk.

Ja, uiteindelijk moet het concreet worden gemaakt.

U moest het beleid uittekenen voor die organisatie.

Nee, nee, dat doen de mensen zelf. Ik help ze daarbij om dat vanuit mijn ervaring stapsgewijs vorm te geven. Om het concreet te maken, dat duidelijk is wat er moet komen. En dat ik het ook snap. Mensen zitten toch snel in hun eigen bubble, hun eigen jargon, zijn soms heel lastig uit hun comfortzone te halen.

Iemand met een frisse blik, even van buitenaf.

Ja. Iemand die van buitenaf de zaak op orde brengt, en dat je kunt zeggen: wat wil je nu precies? Hoe ziet dat er dan uit? Hoe wil je dat precies? Sommige mensen kunnen dat moeilijk formuleren. En daar help ik dan bij. Sinds ik loopbaanbegeleider ben doe ik eigenlijk precies hetzelfde, maar dan met mensen die een nieuwe weg willen inslaan in hun werk.

U doet het nog steeds?

Ja, ik doe het nog steeds, al ben ik wel een nieuwe weg ingeslagen. Ik wil met een kleine groep mensen een week gaan fietsen en dan onderweg ieders nieuwe loopbaan helpen uitstippelen.

U bent nu 66, u stopt nu ook?

Ik weet nog niet precies wat ik ga doen. Ik heb hele nare buren en heb een tijd overwogen om te verhuizen. Dat heeft alles wel een stil gezet.

Waar is dat?

Daar op de Kerkwal.

U woont nu ergens anders?

Nee.

U heeft nu nieuwe buren?

Nee.

De relatie is nu verbeterd?

Nee.

U accepteert gewoon de situatie.

Ja. Heb geen keus. Maar wie weet, als ik de kans krijg, ga ik weg.

Waarom bent u naar Gorredijk gekomen?

Ik wilde weer terug naar Friesland, want ik kom hier vandaan.

Uit Gorredijk.

Nou nee, al had familie van mij voor de oorlog hier wel een bakkerij. Mijn vader komt uit Bakkeveen en de familie van mijn moeder komt oorspronkelijk uit Beetsterzwaag.

Ik vind dat altijd heel vreemd, dat het toch trekt, waar je vandaan komt.

Ja, dat is het ook. Het is toch een beetje nestgeur. Hier kan ik aarden.

Je zou zeggen: mensen kunnen overal aarden. Als je het naar de zin hebt, kun je daar gewoon blijven, maar de oorsprong trekt toch altijd.

Ja, ik heb dat idee ook al heel lang gehad. Wilde uiteindelijk weer terug.

En voelt dit dan als thuis, of...

Jaah, het is toch, het is gewoon thuis. Ik moet zeggen dat ik nu ook wel graag weer eens in de stad ben, ik ga regelmatig even terug naar Utrecht. Heb er lang gewoond, woonde daar heel mooi, vlak bij de Dom.

Echt bij de Oude Gracht en zo?

Ja, in het oude centrum. En dat is gewoon heel mooi.

En dan heb je weer het dilemma van de emigrant, dat je als je daar woont ook weer terug wilt.

Klopt, klopt.

Je verlangt naar het oude, maar uiteindelijk heb je steeds heimwee naar de plaats waar je niet bent.

Ja, dat is helemaal waar... en ik wist het hoor. Dat als ik in Friesland woon dan verlang ik naar Utrecht.

Als je dat positief uitlegt dan zeg je: je bent op twee plekken thuis. Als je het negatief vertaalt, dan heb je heimwee op twee plekken.

Ja, ja, nee, dat klopt.

Hoe vertaalt u het dan?

Ik doe het op de positieve manier. Want ik ga nog regelmatig terug, zoek oude vrienden op. Maar ik ben blij als ik weer hierheen ga. Je zit toch in een andere levensfase. Als je jong bent hou je ook van de drukte van zo'n stad, van het aanbod van zo'n stad. Als je wat ouder wordt trek je je liever wat terug in de rust, wat natuurlijk ook een beetje nostalgie is.

Maar je had daar natuurlijk ook een sociaal leven opgebouwd.

Jazeker, jazeker,

U bent alleen?

Ik woon alleen.

Per ongeluk?

Nee.

Bewuste keuze?

Mijn toenmalige vriendin, maar die komt hier niet vandaan, die zei: wat je ook doet, ik ga niet mee.

Hahaha.

Dat is ook al een reden om alleen te wonen.

En bevalt dat, alleen wonen?

Ja, op dit moment wel.

Ik denk altijd aan Bert en Ernie, al weet ik niet aan welke van de twee. Die zei: als je niet alleen kunt leven, kun je't ook niet met elkaar.

Dat vind ik ook, dat vind ik ook. Ik vind het momenteel prima alleen, ik kom hier ook voor mijn vrijheid.

Heeft u ook kinderen?

Niet dat ik weet.

Ze zijn er wel?

Ongetwijfeld.

U heeft een ruig leven geleefd?

Ja. Laat ik zo zeggen, ik heb genoten van mijn tijd en vrijheid en het leven.

Maar u verwacht geen Derk Bolt op de stoep binnenkort.

Nee, haha. Nou ja, als er zoals laatst er een vreemd iemand voor de deur staat, dan schrik ik wel even.

U bent een echte globetrotter?

Nou ja, heb wel wat van de wereld gezien. Heb een deel van mijn doctoraalstudie in Amerika gedaan. Vond dat wel belangrijk, en leuk. Toevallig had mijn hoogleraar een Amerikaanse collega op bezoek, en dus greep ik mijn kans. Ben ook voor werk naar Azië geweest, en nog een vriendin gehad in Singapore. Veel in Indonesië geweest.

Dat klinkt heel spannend.

Ja dat is het ook, heel leuk. Het is ontzettend leuk om op een andere universiteit te studeren, woonde in een groot studentenhuis. Maar je leert ook dingen die je geleerd hebt vanuit een ander perspectief te zien. Dat scherpt je.

En je herkent ook patronen die universeel zijn.

Ja, exact, dat is het ook. En het was bovendien ontzettend leuk om op een andere plek te leven en de Amerikaanse cultuur te ervaren.

Nou heeft u heel veel theoretische kennis opgedaan over processen, gebruikt u die kennis ook in uw eigen leven? Om voor u zelf een pad uit te stippelen bijvoorbeeld.

Ja, nou, dat is wel aardig, ik sta voor mijn gevoel op een nulpunt. Ik heb in mijn leven verschillende dingen gedaan, en zit nu, hoe zal ik het zeggen, in een soort vacuüm. Elke keer als ik ergens mee stopte kwam er wel iets nieuws voorbij. Zoals dat docentschap, daar werd ik zomaar voor gevraagd, terwijl ik geen docent ben.

Net als Pippie Langkous, ik heb het nog nooit gedaan, dus ik denk dat ik het wel kan.

Ja, ja, ja. Maar dat vind ik dan weer leuk. En ik dacht: misschien kom ik hier ook wel weer zoiets tegen.

U noemt dat zelf nulpunt, maar dat heeft iets negatiefs. Het is dus eigenlijk gewoon een kruispunt, je kunt alle kanten op.

Ja, ja, het kan alle kanten weer op. Het oude weer loslaten. En ik kan ook weer iets nieuws beginnen. Ik kan ook mijn oude activiteiten voortzetten, maar dat is dan een soort herhaling.

Herhaling is nooit een uitdaging.

Nee, dat is geen uitdaging. Maar misschien heb ik ook geen uitdaging meer nodig. Het is, hoe zeg je dat, een stilte voor de storm?

Of een pas op de plaats.

Ja. En ik vermaak me ondertussen prima. Ik ben eigenlijk lekker aan freewheelen. Ik sport heel veel. Het kan alle kanten nog op.

Eigenlijk is dit dus een heel interessante fase.

Dat is het ook, dat is het ook.

Ja. Nergens aan vast zitten.

Ik ben ook... ik sta open voor iets nieuws, maar wat dat is, weet ik nog niet. Wat ik zoek weet ik niet.

Ik hoorde ooit van mensen die emigreerden naar Ierland omdat op een reclamefolder van een garage de vraag stond: gaat de familie huppeldepup naar Ierland. Dat zagen zij als een teken van God.

Ja, leuk, zoiets ja. Iets van herkennen en verwachten. Ik zou het niet weten, dus ik weet ook niet wat ik kan verwachten.

Maar u zit wel constant te kijken naar zo'n teken?

Nee, dat moet je ook niet doen. Ik zoek er niet bewust naar. Het is iets wat je dan overkomt, hè? Het zal een keer gebeuren, maar er is geen noodzaak om... Ik ben financieel onafhankelijk. Ik doe nu ook allemaal leuke dingen. Ik heb nu ook een leuk leven, sporten, vrienden en vriendinnen. Als er niets komt, dan is dat ook gewoon prima zo.

Mooi, ik gun iedereen zo'n luxe probleem.

Hahaha.