Op de Lycklamadag is de voornaam voldoende

Beetsterzwaag

Eindelijk hoef je als Lycklama à Nijeholt je naam eens niet uit te leggen. Dat was het meest opvallende aan de Internationale Lycklamadag vandaag.

Het was de ervaring van bijvoorbeeld Rink uit Helmond. ,,Vandaag is het helemaal geen bijzondere naam, maar normaal is het altijd de start van het gesprek. En dat is soms ook wel handig. Als ik naar een sollicitatiegesprek ging, bijvoorbeeld, begonnen ze altijd over mijn naam. Ze vragen meteen of je van adel bent. Dan is het ijs gebroken en daarna kun je lekker verder babbelen. Het is niet alleen dat het een dubbele naam is, het ziet er ook als woord bijzonder uit.''

Achteruit parkeren

Dat de naam deuren opent is ook de zusjes Jennifer en Carolyn opgevallen. ,,Toen ik rij-examen moest doen, begon de examinator er meteen over. En hij was er zo door geboeid dat hij helemaal vergat het normale examenprogramma af te werken. Ik moest nog achteruit parkeren, maar hij zei: laat maar'', vertelt Jennifer lachend. Zij is door de Lycklamadag nog meer onder de indruk geraakt van de naam. ,,Ik wil me er toch eens wat meer in verdiepen. Het is wel een bijzonder geslacht geweest.''

Zus Carolyn, die woont en studeert in Groningen, is er wat dubbel over, vertelt ze. ,,Het is geen verdienste, je wordt met die naam geboren, maar je hebt er zelf niks aan gedaan. Toch is het wel leuk om vandaag al die mensen te zien, die allemaal de zelfde achternaam hebben en allemaal familie van elkaar zijn.''

Niemand

De Internationale Lycklamadag is een initiatief van Ed uit het Canadese Toronto. Zijn ouders zijn na de oorlog met hun vijf kinderen naar Canada geëmigreerd en daar kregen ze er nog eens vijf bij. Ed is een van de kinderen die daar zijn geboren. In 1989, toen hij 29 was, kwam hij voor het eerst in Cannes. ,,Toen ik 18 was had ik er al over gelezen, dat het Musée de la Castre was opgericht door Tinco. Niemand in mijn familie wist daar iets vanaf, dus ik dacht: als ik ooit de kans krijg om naar Europa te reizen, dan moet ik daar heen.''

Toen hij van een neef in Friesland hoorde dat er een speciale tentoonstelling in Cannes zou komen over Tinco besloten hij en zijn echtgenote Debra er heen te gaan. Daar ontmoetten ze George Homs, die hen in contact bracht met andere leden van de Lycklama Foundation en de mensen die zorgden dat de expositie naar Beetsterzwaag zou komen, zoals Martine Mees en Heleen Verhage.

Sneeuwbaleffect

,,Toen ze vertelden over de plannen om deze expositie ook naar Beetsterzwaag te halen, ter gelegenheid van de Culturele Hoofdstad, besloten we meteen dat wij hier dan ook naartoe wilden.'' Het echtpaar begon de reis te plannen en Ed schreef er een blog over. En al snel waren ook zijn broers en zusters zo enthousiast dat ze besloten mee te gaan. ,,Het was echt een sneeuwbaleffect. Alle acht gezinsleden die nog over zijn, zijn hier vandaag. Twee zijn er al overleden.''

Dankzij Tinco is het geslacht Lycklama à Nijeholt weer volop in de belangstelling gekomen. ,,Het is ook een fascinerend verhaal. Dat is het geniale van George, dat hij dat verhaal van Tinco weer tot leven heeft gebracht. Het museum in Cannes bestaat natuurlijk al jaren en al die tijd hebben ze er de schatten van Tinco tentoongesteld. Dat was niet zo heel bekend. Maar door het nu aan te vullen met de reizen en het leven van Tinco is het weer een echt verhaal geworden en dat trekt de mensen aan.''

Verrijkt

Ed geniet volop van de Lycklamadag, vertelt hij. ,,En het is ook bijzonder om in Beetsterzwaag te zijn, waar de Lycklama’s zo'n belangrijke rol hebben gespeeld. Ik voel me door deze dag verrijkt. Ik wist al een heleboel van het Tinco-verhaal, ik heb er veel over gelezen, maar mijn broers en zusters wisten er niet zoveel van af. Gisteren zijn we naar de kerk van Olterterp geweest en daar kwamen we ook de naam Renske van Boelens tegen. We hebben het opgezocht in onze stamboom en zij is de zuster van onze over-, over-, over-, over-, overgrootvader.''

,,We leren hier veel over onze voorouders en dat voelt heel speciaal. Het is ook een uniek verhaal. Ik ben er trots op, heel erg trots, absoluut, maar het heeft niets met mij als persoon te maken. Het heeft verder ook geen invloed op mijn leven, maar ik zet alles wat ik meemaak op Facebook en andere social media en iedereen die er van hoort vindt het fascinerend.''

Unieke vakantie

De Canadese familie is hier zondag gekomen en blijft tot volgende week maandag bij elkaar. Daarna splitst de groep zich op. ,,Sommigen gaan nog een paar dagen naar Delft, een stuk of wat gaan weer terug naar Canada en anderen reizen door naar Duitsland. Dit is voor ons een unieke vakantie. En voor mij helemaal, want de foto van mij in Cannes heeft in verschillende kranten gestaan, dus soms word ik herkend. Een aantal mensen wilde zelfs met mij op de foto.''

De Lycklamadag is voor veel mensen een soort thuiskomen, zegt Aiso uit het Groningse Uithuizen. ,,It is in gefoel, jo hoege neat út te lizzen. Jo hoege jo ek net foar te stellen, allinnich de foarnamme is hjoed genôch. Dy achternamme is altyd in grut probleem. In goeie trije ieuwen lyn hat der in amtber west, dy hat sliept, en dy hat der in ij fan makke. Mei stipkes, Lijcklama. Hiel offisjeel hjit ik ek noch fan Lijcklama, mar ik skriuw my altyd Lycklama.''

Getrouwd

In de Sint Hippolytuskerk in Olterterp schuifelen Klaas en Liesbeth met hun drie jonge dochters langs de wandborden. Ze komen uit Amsterdam, maar zijn hier wel vaker geweest, vertelt hij. ,,Wij zijn hier in 2010 zelfs in deze kerk getrouwd en toen hebben we het feest in Lauswolt gehouden. Dat was echt een bruiloft met historisch besef, we zijn hier ook in een koets heengereden.''

Klaas was zich wel bewust van de rijke geschiedenis van de Lycklama's. ,,Maar pas een paar jaar geleden zijn we ons er meer in gaan verdiepen. We waren toen met vakantie in Cannes en appten dat naar de familie. Toen kregen we de boodschap dat we even bij Tinco langs moesten gaan. Die had daar een verzameling en er was zelfs een Rue Lycklama. Zodoende zijn we er eigenlijk wat meer ingerold. Het is absoluut heel bijzonder om zo'n familiegeschiedenis te hebben.''

I-grec

Klaas is een echte Lycklama. Zijn familie heeft namelijk zo'n twaalf jaar geleden de fout laten herstellen die eeuwen geleden is gemaakt bij het inschrijven van de achternaam. ,,In eerste instantie werd het met een lange ij geschreven, in plaats van i-grec. Zoals met heel veel Friese namen is gebeurd. Maar uiteindelijk was er een mogelijkheid om de originele familienaam weer te herstellen en dat hebben wij laten doen. Volgens mij is dat in 2006 geweest. Bij Koninklijk Besluit zelfs.''

De Lycklamadag is uiteraard ook een familiereünie. Zo ontmoet Johan uit Epe weer zijn neef en nicht bij wie hij vroeger in Blija vakantie vierde. ,,Prachtig, zo door de weilanden lopen. Bij ons had je namelijk alleen maar bossen. Mijn vader kreeg hier geen werk en kon in Epe fietsmaker worden. En daar heeft hij mijn moeder ontmoet. Al zijn broers zijn geëmigreerd en hij wilde eigenlijk ook wel, maar hij kreeg haar niet mee. Daarom is hij hier gebleven. Wij kwamen uiteraard nog wel bij pake en beppe in Friesland, maar wij zijn echte Gelderlanders geworden.''

Klemtoon

Zo zijn de vijftienjarige Willemijn en haar vader Rink uit Helmond echte Brabanders, benadrukken ze. ,,Bij ons zeggen ze Lyckláma, met de klemtoon op de eerste a. Maar zodra je boven Zwolle komt, gaat het meteen goed. Wij heten officieel Lijcklama, maar ik heb net gehoord dat je dat kunt veranderen als je er voor betaalt. En ik heb vandaag besloten om dat ook te gaan doen. Want wij gebruiken altijd de naam Lycklama en als er dan Lijcklama in het paspoort staat, dat is gewoon onhandig, Al heb je er verder geen last van.''

Ook Willemijn is trots op haar naam. ,,Ik vind het wel bijzonder dat het zo'n geschiedenis heeft. En het is leuk dat we daar vandaag meer over te weten komen. Bij ons in Helmond kom je onze naam verder nooit tegen. Ik wist ook niet dat er zoveel waren.''

De reünie werd bezocht door zo'n zestig mensen. Zoveel, dat ze voor delen van het uitgebreide programma in twee groepen moesten worden verdeeld. ,,Van de mensen die ik ken zijn er twee tantes'', vertelt Rink. Zijn vader woont in het buitenland en is niet goed genoeg ter been om er bij zijn. ,,Daarom maak ik ook veel foto's en filmpjes voor hem. Hij had het vast heel leuk gevonden. Maar ik zit wel steeds te kijken of ik ook gelijkenissen ontdek. En bij sommigen zie ik inderdaad wel iets van bijvoorbeeld mijn vader terug.''

Boeken

Willemijn kan zich thuis verder in de historie verdiepen, want vader Rink heeft er verschillende boeken over, waaronder de vier boeken die Tinco heeft geschreven. ,,Die zijn in het Frans en mijn vader en ik hadden ooit al het idee om ze in het Nederlands te vertalen. Maar dat hoeft nu niet meer, want dat gebeurt al. Er zijn al delen vertaald, maar ik weet niet of ze alles gaan vertalen.''

Over de Lycklama's is onder andere geschreven in het boek dat Jouke Gietema over zijn familie maakte. Hij komt oorspronkelijk uit de Friese Greidhoek, maar woont al jaren in Oldenzaal. Hij was vandaag ook in Beetsterzwaag aanwezig. ,,Mijn moeder is een Lycklama à Nijeholt, van de Augustinustak. Wij zitten zijdelings naast de adellijke tak, die van Tinco. De Lycklama's die hier vandaag zijn, zijn officieel ook niet van adel, die tak is met Tinco helemaal uitgestorven. Nee, haha, er valt ook niks meer te erven. Het bezit is allemaal opgegaan in Stichtingen, dat is allemaal wel goed geregeld.''

Achtergrond

Het programma van de Lycklamadag speelde zich vandaag af in de Hippolytuskerk in Olterterp, het Lycklamahuis (waar Tinco is geboren), de Tropische Kas daar tegenover, en het oude Grietenijhuis waar de vader van Tinco werkzaam was als burgemeester. In de hal van het Lycklamahuis is recent de hele familiestamboom aangebracht. In het Grietenijhuis is deze zomer de Tinco-tentoonstelling te zien.

In deze tentoonstelling wordt het bijzondere verhaal verteld van een bijna vergeten adellijke Fries die opgroeide in Beetsterzwaag en als jongeman ruim drie jaar door de Oriënt reisde. Na terugkomst in zijn geboortedorp richtte Tinco Lycklama à Nijeholt (1837-1900) een museum in met bijna 700 oosterse voorwerpen die hij had verzameld tijdens zijn reizen.

Een paar jaar later verhuisde hij naar Cannes (Zuid-Frankrijk) waar hij opnieuw zijn museum opende. In samenwerking met het Musée de la Castre in Cannes en de Tinco Lycklama Foundation is de collectie van Tinco tijdelijk teruggekeerd in Beetsterzwaag. Behalve de collectie brengt de tentoonstelling de reis van Tinco Lycklama in kaart en maakt men kennis met zijn leven.

Stamvader

De stamvader van het geslacht is Lyckle Eabelens, die werd geboren in 1480. Aan hem dankt de familie Lycklama à Nijeholt zijn naam. De familie Lycklama komt oorspronkelijk uit Steenwijk en vestigde zich in de 17e eeuw in Nijeholtpade bij Wolvega, waar ze bezittingen hadden. In Friesland komen veel achternamen voor die eindigen op 'ma'. Het betekent ‘zoon van’. Lycklama à Nijeholt is dan ook uit te leggen als 'zoon van Lyckle uit de nieuwe bossen'.

In 1801 bezat de familie alle aandelen in de Opsterlandse Veencompagnie (opgericht in 1645). En als bestuurders waren ze generaties lang actief. Niet alleen in Weststellingerwerf en Opsterland, maar ook in de gemeente Ooststellingwerf. Achtereenvolgens zijn daar negen leden van de familie grietman of burgemeester geweest.

Tekst en foto’s Fokke Wester