Lezing over graftrommels in zaal 't Anker in Elsloo

Opsterland-Ooststellingwerf

 Op initiatief van de archiefcommissie Elsloo houdt één van de auteurs van het boek 'Graftrommels en (kunst)grafkransen in Nederland', Evert Jan Halkus uit Twello, zaterdag 25 februari om 15.00 uur een lezing in zaal ’t Anker over de cultuurhistorische betekenis van graftrommels.

De lezing is er één in de historische reeks Elsloo ter tafel, iedereen is welkom. De archiefcommissie haalt met Halkus een  echte kenner in huis. Hij schreef drie boeken over graftrommels en deed met mede-auteur Leon Bok gedurende zes jaar onderzoek naar dit fascinerende kleinood op diverse begraafplaatsen. Daarvoor hebben de twee kenners honderden begraafplaatsen bezocht en bronnen doorzocht. Beiden zijn zeer deskundig op dit gebied en hebben al veel graftrommels en kransen gerestaureerd. Praatje met plaatje Met een praatje en een plaatje gaat Halkus in zijn lezing niet alleen terug in de geschiedenis, maar brengt het vergeten erfgoed die middag in beeld. De betekenis en de inhoud van de graftrommels, hoe ze gebruikt worden, de verschijningsvorm en over de verspreiding van deze trommels in ons land. Ook wordt er aandacht besteed aan de materialen van de trommels en kransen van kunstbladen en bloemen en planten, de restauratie en de manier waarop ze gerestaureerd en onderhouden kunnen worden. Dat laatste is een belangrijk onderdeel, omdat veel beheerders van begraafplaatsen met de graftrommels in de maag zitten. Graftrommel Een graftrommel is een weersbestendige, veelal zinken, trommel op een graf met daarin bloemen of kransen en soms tastbare herinneringen. In de als een soort vitrine aandoende- en met een glasplaat afgesloten trommel soms ook nog een met sierlijke letters opgetuigde laatste wens. Dat hier nog zoveel trommels liggen, komt mogelijk doordat Friezen niet zo vlug hun oude graven ruimen. Soms blijken bij een ruiming de trommels te zijn opgeslagen bij nabestaanden of beheerders. De trommels werden ambachtelijk vervaardigd door een blikslager, koperslager of smid. Zoals aangegeven is de trommel meestal gevuld met een krans of tak van beschilderde zinken bladeren en bloemen van porselein. Niet op alle begraafplaatsen Niet alle dorpen met een begraafplaats herbergen ze, de graftrommels die op graven liggen. Maar in deze regio zijn de graftrommels wel te vinden.  Graftrommels werden op een grafmonument geplaatst om de gedachtenis aan de overledene voort te zetten, te laten zijn wie hij of zij was. Ook werd het wel gebruikt om de gevoelens te verwoorden die de overledenen bij de dood had. Of juist de gevoelens van de nabestaanden. Van de duizend graftrommels die er in Nederland in kaart zijn gebracht tellen de graven in Friesland er zo’n 300. Het gebruik van graftrommels was tussen 1880 en 1930 een meer algemeen gebruik. Toch werden ze steeds zeldzamer. Het plaatsen van deze trommels werd in de jaren dertig en veertig zelfs verboden omdat de beheerders ze niet mooi vonden. Na de Tweede Wereldoorlog raakte het gebruik uit de mode en werden ze van veel graven weggehaald. Veel graven werden geruimd, nabestaanden niet gevonden. Ze zouden daarom zonder problemen geruimd kunnen worden, maar ze blijven in diverse dorpen projectgroepen fascineren die zich het lot hebben aangetrokken en vinden dat de oude graftrommels belangrijk cultuurhistorisch erfgoed zijn. Renoveren en restaureren De initiatiefnemers hebben in die dorpen het plan opgevat om de veelal verweerde graftrommels op de begraafplaatsen te laten renoveren en restaureren. In Elsloo hebben vorig jaar een paar initiatiefnemers het plan opgevat om tot restauratie van de graftrommels te komen. Op de begraafplaats in Elsloo zijn nog zeven exemplaren, die op een na in ernstige staat van verval zijn. De oudste is die op het graf van Klaas Jans de Heij die in 1925 overleed. Men wil het  fascinerende kleinood een nieuw leven inblazen. Daarvoor heeft men inmiddels een  bijdrage  uit het Fonds Ooststellingwerf gekregen. Enthousiaste restaurateur Jannie Bronkhorst, die in Elsloo woont en die twee jaar geleden de graftrommel die op het graf staat van meester K.J.Dijkstra restaureerde, zal ook aanwezig zijn. Zij heeft zich de restauratie van graftrommels in het algemeen als hobby eigen gemaakt. Ze is een van de medewerkers van 'restauratieatelier en museum voor graftrommels' in Veenhuizen en neemt net als Halkus graftrommels, gereedschappen en restauratiespullen mee om de belangstellenden nader te informeren hoe de graftrommels in ere hersteld kunnen worden. Restauratieatelier en museum Vorig jaar werd het 'restauratieatelier en museum voor graftrommels' in Veenhuizen geopend. Ook werd er een stichting in het leven geroepen tot behoud van cultureel en funerair erfgoed.  De in 2015 opgerichte Stichting tot behoud van de Drentse graftrommels zet zich vooral in voor de inventarisatie en het behoud van de Drentse graftrommels, maar wil ook graag haar medewerking verlenen aan het herstel van trommels en grafkransen uit andere provincies. Om dit culturele erfgoed te behoeden voor verder verval en komende generaties in de gelegenheid te stellen kennis te nemen van deze bijzondere gedenktekens, worden de graftrommels en bloemenkransen door de stichting gerestaureerd en in het museum tentoongesteld.De gedachte erachter is heel mooi: de graftrommels te behouden voor het nageslacht. Tekst en foto: Hendrik Betten

Auteur

Redactie