Carnaval in Tijnje 'niet alleen drank en sex'

TIJNJE

En toch kan het, Carnaval in Friesland. Carnavalsvereniging De Turftrapers in Tijnje viert komend weekeinde het feest al voor de 36ste keer.

Tekst en foto's Fokke Wester  Carnaval is van oorsprong een driedaags feest, dat in de Rooms-Katholieke traditie de vastentijd inluidt. Het woord carnaval betekent dan ook letterlijk 'vlees vaarwel'. Die achtergrond telt in Tijnje niet mee. ,,Op oare plakken komt it karnaval út it katholisisme wei, by ús út it alkoholisme'', zegt regerend Prins Johan Weidenaar. ,,Sa is't, hjir draait it om gesellichheid, sfear en feestjes bouwe'', zegt Jouke Dam (62) uit Gersloot lachend. Hij is vanaf het begin in 1981 bij het feest betrokken, maakt nu twee jaar deel uit van de Raad van Elf en was vorig jaar Prins Carnaval Jourichimo den Eerste. ,,Dus ik mei it net wer wêze, want de funksje is ienmalich.'' Onthuld Voor de eretitel wordt gewoonlijk iemand 'van buiten' gevraagd, maar lukt dat niet, dan wordt binnen de Raad van Elf iemand gezocht. Die is dan wel zijn plekje in de Raad kwijt. Op 11 november, de elfde van de elfde vorig jaar, werd tijdens een bijzondere ceremonie de opvolger van Jouke Dam onthuld: Johan Weidenaar. ,,Dat moat oan it lêst ta geheim bliuwe, dus ik bin yn fermomming op it poadium helle en echt ûnthuld'', zegt de 41-jarige Tynster, die als 'artiestennaam' heeft gekozen voor Prins Carnaval Jehanneman d’n Urste. Tijnje sluit met de gewoonte om speciale namen te gebruiken tijdens het carnaval aan bij de Bourgondische traditie van het Brabantse carnaval. Net als bijvoorbeeld Den Bosch (Oeteldonk) heet ook Tijnje deze week tijdelijk anders, namelijk Pipegaelsgea. Met die naam, een pipegael is een turfkruiwagen, verwijst het dorp naar haar eigen veenderijhistorie. Rock 'n Roll Bijzonder aan Weidenaar is dat hij niet van carnavalsmuziek houdt. ,,Twa jier lyn hienen wy al in prins dy't net dronk, mar soks kin hjir allegear'', zegt Weidenaar. ,,Dy polonêse is fêste prik op it momint dat de Ried fan Alve der yn komt, dêr ûntkom ik net oan, mar dan moat it ek oer wêze. Ik ha dan ek Rock 'n Roll as thema fan de fiering fan dit jier kieze mochten. Foar de muzyk ha wy in echt Top-40 bandsje ynhierd en wy prate ôf dat der mar ien kear yn't oere in karnavalsferske spile wurde mei. Yn it skoft spilet ek it pleatslike dweilorkest de Boljeijers noch in pear ferskes.'' Weidenaar komt oorspronkelijk uit Beetsterzwaag en woonde later vijf jaar in Brabant. Hij leerde daar het carnaval van binnenuit kennen. ,,Dat wie in soart djiptestaazje'', zegt hij lachend. Het idee dat de feestvierders drie dagen los gaan en alle remmingen overboord gooien klopt volgens hem niet. ,,Dat binne foaral de minsken fan boppe de rivieren, dy't it karnaval misbrûke om har misdrage te kinnen. Fansels bart der wolris wat, mar dat sjochst ek op it Feanhoopfestival. It is yn elk gefal gjin Sodom en Gomorra, teminste, dêr haw ik neat fan fernaam.'' Trouwerij Het carnaval in Tijnje is te danken aan Kor de Jong, hij introduceerde hier het feest zoals hij dat in zijn vorige woonplaats Hoogezand-Sappemeer had leren kennen. ,,By syn trouwerij kaam de karnavalsferiening fan Sappemear yn fol ornaat it poadium op en doe seinen wy: soks moatte wy hjir yn De Tynje ek ha. It jier derop ha wy in ploechje riedsleden ronsele en op 31 maart 1981 binne wy offisjeel oprjochte, hjir yn kafee Overwyk. Dit hat fan it begjin ôf ús residinsje west'', vertelt Appy Lageveen. De 65-jarige Boornbergumer maakt vanaf dat allereerste begin deel uit van de Raad van Elf en was ooit de veertiende Prins Carnaval, Sape den Eerste. ,,Dit is foaral in soasjaal barren, it draait net allinnich om bier en seks'', zegt hij vrolijk. ,,Wy drinke wol bier, mar altyd neffens protokol. Wy realiseare ús hiel goed dat wy ek in foarbyldfunksje ha. Wa't him net gedrage kin, dy fleant der út, mar dat is yn al dy jierren noch mar ien kear bard.'' Uitzonderingen De familie De Jong zou door de jaren heen een voorname rol blijven spelen in de historie van de Turftrapers en zorgde zelfs voor enkele primeurs. Uiteraard werd Kor de Jong zelf de eerste Prins Carnaval van Tijnje, maar ook zijn gezinsleden droegen die eretitel. Oudste zoon Sjoerd was op zijn elfde voor het eerst prins en op zijn 33ste voor de tweede keer, als enige uitzondering op de regel. Op dit moment is hij voorzitter van het bestuur, dat naast de Raad van Elf de vereniging leidt. Zoon Harm was de 26ste prins en echtgenote Jannie was de eerste Prinses in het bestaan van De Turftrapers. En ook de enige, tot nu toe. Het is een bijzonder element in de cultuur van de club. Weliswaar zijn er naast het bestuur nog vijf Hofdames, maar verder spelen vrouwen geen rol in Raad van Elf. ,,Ja, dat is no gewoan ien kear sa. Dêr ha wy it eins noait oer hân'', zegt Lageveen. Weidenaar: ,,It is noch noait bard, behalve mei Jannie, mar der stiet nergens yn de regleminten dat it net mei. Dus wa wit.'' Wel zit een van de Hofdames in het bestuur, vult Weidenaar aan. ,,En foar de feriening binne dy Hofdames fansels ûnmisber.'' Kerstboom Tussen het Prinsenbal op 11 november en het Carnaval in het vroege voorjaar kent het programma van de Turftrapers enkele vaste punten. Op het Prinsenbal voert de Raad gezamenlijk een cabaretvoorstelling op. Vorig jaar werden daarvoor zelfs filmpjes gemaakt. Het eerstvolgende evenement is een kwis bij het kerstdiner voor de oudere inwoners van Tijnje, die ook allemaal een presentje krijgen. In de kerstnacht wordt er bij de kerstboom op het Pipegaelsgeaplein gezongen en glühwein gedronken. Ook die kerstboom wordt trouwens betaald door de Turftrapers. Op de nieuwjaarsreceptie geeft Prins Carnaval vervolgens een toespraak, met elf richtlijnen voor het Plaatselijk Belang. Veertien dagen later doet de vereniging mee aan de dorpskwis. ,,En dy ha wy dit jier foar it earst wûn'', zegt Lageveen glunderend. Eén van de hoogtepunten in het jaar is deze week de viering van carnaval bij Talant in Beetsterzwaag. Dat is al begonnen in de jaren tachtig van de vorige eeuw, toen de instelling nog Borneroord heette. ,,De musyk wurdt altyd fersoarge troch dweilorkest de Swalkers út Blauhûs. Dan binne der wol alve prinskes en dogge wy oars net as polonêze rinne. Dat is echt ien grut feest, foar ús, mar ek foar dy bewenners. Dy hawwe it der in moanne letter noch oer'', zegt Weidenaar. 11,11 euro Komend weekeinde is het 'echte' Carnaval, met eerst een feest voor de kinderen (vrijdag playbackshow en disco en zaterdagmiddag een speurtocht) en het overhandigen van het dorpscadeau. Vorig jaar was dat een permanente kerstboom, eerder kregen bijvoorbeeld de ijsbaan en de dorpswinkel nieuwe naamborden. Vervolgens wordt ook nog een bezoek gebracht aan de eerstgeborene na 11/11, die eveneens een presentje krijgt, een rompertje en een bedrag van 11,11 euro. Zaterdagavond is er vanaf 20.33 uur tenslotte het grote feest. Er is dit keer een verloting, met gratis lootjes. Als hoofdprijs staat er een echte auto klaar, een Saab 900 die ongeveer net zo oud is als de vereniging. Maar wel met APK. Uiteraard wordt iedereen verkleed verwacht. Een optocht kent Pipegaelsgea niet. Dat is enkele keren geprobeerd, maar het bleek geen succes. ,,Soks wol hjir net'', zegt Dam. Verkleden lukt inmiddels wel, merken de clubleden tot hun grote plezier. ,,Foaral sûnt wy der in thema oan ferbine en der prizen binne foar de moaist ferklaaide feestgongers giet dat mar bêst. It is sels sa datst no foar joker stiest ast net ferklaaid bist'', weet Lageveen. Oanstellers Voor de buitenwacht, en die is groot in het 'nuchtere Noorden', kan het feest geforceerd aandoen, weten Dam, Weidenaar en Lageveen. ,,Ast hjir foar it rút nei ús stiest te sjen, dan tinkst by dy sels: wat in oanstellers. Mar ast der ien kear middenyn stiest, kinst it bêste mar gewoan meidwaan. It is krekt as mei in fuotbalwedstryd: foar de televyzje sjochst it better, mar op de tribune makkest it echt mei. Jo spylje ek wol in bytsje in rol, mar it is nuver, sa gau as wy de klean oandogge, sitte wy hielendal yn dy rol'', vertelt Lageveen. Het Carnaval van de Turfrapers is echt een feest voor en door Tynsters, maar daaronder valt iedereen die zich met het dorp verbonden voelt. De Turftrapers zou dan ook niet zomaar in een andere plaats passen zeggen Weidenaar, Dam en Lageveen. ,,Yn De Sweach soe soks net kinne, dat doarp sit dochs oars yn mekoar'', weet Weidenaar. ,,It feest komt hjir echt fanút de minsken sels. It is krekt as mei it nije MFA, dêr rêde wy sels mei. Dit is in doarp fan ideeën en fan dwaan. Dat sjochst bygelyks mei de trekkerbehendichheid, it iepenloftspul, de iisklub en mei it skûtsje. Hjir binne wol mear as fjirtich klubs op in befolking fan 1500 minsken. Froeger wie dit in skerp doarp, mei fyn en grau rjocht tsjinoer mekoar. Mar de skerpe rântsjes slite stadich en wy komme hieltyd tichter by inoar.''

Auteur

Fokke Wester