De Veenhoop krijgt er een 'smûk hoekje' bij in een composthoop

DE VEENHOOP

Aan de oever van het Polderhoofdkanaal wordt deze week een Biomeiler gebouwd. Het wordt een zitbankje middenin een composthoop. Ook 's winters wordt het er gerieflijk.

Tekst en foto's Fokke Wester Deze week bouwen kunstenaars Elmo Vermijs en Arie van Ziel op de wal tegenover It Polderhûs aan hun Biomeiler. De warme zithoek is een proef, want op termijn moet er een nog grotere komen in de Kraanlannen, op de fundamenten van de vorige maand verhuisde vogelkijkhut. Vermijs bouwt het kunstwerk in opdracht van Stream, een samenwerking tussen Stichting Toeristisch Netwerk Friese Wouden en de Stichting TIJD. De zitplek wordt dezer dagen met hulp van vrijwilligers uit het dorp opgebouwd met stoeptegels, waarmee Vermijs zich schatplichtig toont aan ingenieur Louis Leroy, die van stoeptegels een Eco-kathedraal bouwde in Mildam. Donkerste plek Vermijs heeft bewust gekozen voor de Veenhoop, vanwege de aanwezigheid van natuurgebied De Kraanlannen. ,,Bovendien is het een van de donkerste plekken in de driehoek Drachten, Leeuwarden, Heerenveen. Ik wilde graag een combinatie maken van de sagen en legenden die al eeuwen in Friesland verteld worden, Le Roy en een plek om samen te komen om naar de hemel te kijken.'' Vermijs, die oorspronkelijk uit Tilburg komt en nu woont en werkt in Amsterdam, maakte vorig jaar februari kennis met De Veenhoop, tijdens een zoektocht met de mensen van Stream. ,,En deze plek sloot het beste aan bij het gedachtengoed wat ik toen al aan het ontwikkelen was.'' Sterren zien Om een aantrekkelijke plek te maken voor mensen om in de natuur samen te komen heb je natuurlijk warmte nodig. Omdat vuur te veel licht geeft om de sterren nog goed te kunnen zien, dacht hij aan het werk van Arie van Ziel, die zich al langer bezig houdt met Biomeilers. Een Biomeiler is een grote composthoop, waaruit warmte wordt onttrokken doordat bacteriën organisch afval afbreken. Voor het bouwen van de Biomeiler in de Veenhoop maakt Vermijs gebruik van houtsnippers die deze week vrijkwamen bij het knotten van de wilgenbomen langs de Drachtster Heawei. Ook de tegels zijn de afgelopen weken in de omgeving verzameld. Billen branden Binnenin de composthoop wordt het 70 tot 80 graden Celsius, weet Vermijs. ,,De bedoeling is dat het bij de zithoek tussen de 20 en 30 graden zal worden, zodat je niet je billen brandt. Ook in de winter blijft het lekker warm. Als je er geen water bij doet, is het na drie maanden afgelopen, maar als je heel veel water toevoegt, kunnen de bacteriën in de houtsnippers hun werk doen. Zo lang je het nat houdt maak je er in zo'n 24 maanden een prachtige hoop compost van.'' Vermijs schat dat de bult over drie jaar afgegraven kan worden. ,,Dan heb je hoogwaardige compost, die vergelijkbaar is met de turf die hier vroeger werd afgegraven. In principe is dat heel veel geld waard, tegenwoordig. Je kunt er minimaal 50 euro per kuub voor krijgen. De compost die je nu in de winkel koopt, wordt uit Estland gehaald. Bovendien wordt de turfwinning in de Deelen de komende jaren stopgezet, dan zou dit een alternatief kunnen zijn. Samen met It Fryske Gea zijn we nu aan het kijken hoe we daar mee om moeten gaan. It Fryske Gea kapt natuurlijk een heleboel bomen, die zou je hier mooi voor kunnen gebruiken.'' Waterslangen Het principe van de Biomeiler is al heel oud. Gewoonlijk worden er waterslangen in de bult gelegd, zodat je gratis warm water krijgt. Dat principe zou hier ook toegepast kunnen worden, stelt Vermijs. ,,It Polderhûs zou bijvoorbeeld zo'n installatie kunnen bouwen voor hun warmwatervoorziening. Ze kunnen er zo al hun gft-afval in flikkeren.'' De zithoek in de Biomeiler aan de oever van het kanaal is een proef, want Vermijs wil er een nog veel grotere bouwen in De Kraanlannen, op de plek van de vogelkijkhut. Die is namelijk een tijdje geleden verplaatst, omdat er volgens It Fryske Gea op de oude plek niet genoeg vogels meer zouden komen. Litteken ,,Daar zit nu een soort litteken in het landschap, het oude fundament van de vogelkijkhut, en daar aas ik een beetje op. Het moet een heel paviljoen worden, met een doorsnee van zo'n elf meter. Daar ga ik in het midden een hap uit nemen van ongeveer zes meter en dan wil ik rondom een soort arena maken van of stoeptegels of van gegoten beton. In principe kan de composthoop in de Kraanlannen een permanente installatie worden, zegt Vermijs. ,,En zo krijg je eigenlijk een productiefabriek, die elke drie jaar compost maakt. In Nederland zijn er nu een stuk of tien, maar in Duitsland kun je er veel meer vinden. Het is vooral voor de agrarische sector heel interessant, omdat die ook de ruimte heeft om die dingen te kunnen bouwen. Het is vaak moeilijk om aan houtsnippers te komen, omdat die worden gebruikt voor de biomassa-industrie. Die gaan allemaal naar Harlingen, terwijl het helemaal niet zo rendabel is, omdat er heel veel vocht in zit.'' Educatief De compostzithoek past in het werk van Vermijs, die vaker landschapskunst maakt met gebruikmaking van elementen uit en de geschiedenis van de streek en met medewerking van de lokale bevolking. Dat geeft de kunst meteen ook een educatieve waarde. ,,De mensen die hier nu helpen als vrijwilliger leren meteen ook hoe zo'n biomeiler werkt.'' Zaterdag worden er vanaf half twaalf 's ochtends workshops gegeven over het winnen van warmte uit compost, waarna het project 's middags om drie uur wordt afgesloten. Aansluitend wordt 's avonds vanaf half acht bij de Biomeiler de Nacht van de Nacht gevierd, met vuur en Friese verhalen van skûtsjeschipper Age Veldboom. It Polderhûs serveert ondertussen warme chocolademelk. Kijk voor meer informatie op www.biomeiler.nl

Auteur

Fokke Wester