Elektrisch maaien is niet sexy, maar wel 'hot'

BAKKEVEEN/WASKEMEER

Zeven jaar geleden bouwde Theo de Jong (41) voor zichzelf een elektrische zitmaaier. Nu is hij directeur van Frisian Motors in Bakkeveen/Waskemeer, wereldwijd de grootste fabrikant van zitmaaiers met een stekker. ,,It wie presiis op it goeie momint.''

Tekst en foto's Fokke Wester Het begon als hobby. Elektrische auto's waren aan het begin van dit decennium in opkomst en tijdens een gesprek rees de vraag waarom zitmaaiers nog niet op stroom reden. ,,Ja, frege ik my ôf: wêrom net? Ik ha leveransiers frege en beurzen ôfsocht, mar der wie gewoan neat.'' De Jong bestelde in China een elektrisch trekkertje, maar toen hij die uit elkaar haalde, was hij ernstig teleurgesteld over de kwaliteit. ,,It wie knudde. Ik tocht: dan moat ik mar sels oan'e slach. Ik bin techneut en fûn it ek leuk om te dwaan.'' Bekijks De eerste zitmaaier die hij maakte staat nu ergens in een hoekje van de oude kippenloods waarin Frisian Motors is gevestigd. ,,Ik ha der in pear jier mei meand en ik hie in protte bekijks. Want sitmeanders binne hiel handich, mar it lawaai fan de motor is in grutte ergernis. De measte minsken ride dan ek mei gehoarbeskermers of in koptelefoan op. Mei myn meaner hast wol de power, mar net it lawaai.'' Een ander voordeel is dat tanken niet meer hoeft. ,,Dat tanken wie in crime. Kinst it wol: silst oan de ein fan de saterdeimiddei eefkes meane, is de tank leech. En dan moatst wer mei in jerrycan nei de pomp. As ik meand hie, sette ik de meaner oan de stroom en dan koe ik him de oare kear sa wer pakke. De accu is de motor, mar tagelyk ek dyn tank, dus elkenien hat by wize fan sprekken syn eigen pomp oan hûs.'' Samen met een Canadees ontwikkelde hij daarna een manier om een motormaaier om te bouwen tot elektrisch op productieschaal. ,,Op in stuit hienen wy in soart omboupakket, wêrmei't wy yn ien dei in meaner omsette koenen fan bensine nei elektrysk. Mar doe wienen wy wol oardel jier fierder.'' Typenummers Na de maaiers ontwikkelde De Jong andere elektrisch wagentjes, zoals een transporter en een mini-shovel. Aanvankelijk gaf hij ze alleen typenummers. De eerste maaier noemde hij FM30, de transporter FM50 en de shovel FM70. Daar zit geen betekenis achter, legt hij uit, en er zit ook geen lijn in de nummering. Om het voor de klanten makkelijker te maken voegde hij daar later namen aan toe. Zo heet de maaier nu Rimmert, de transporter Leffert en de shovel Norbert. Die namen leende hij van beroemde Friese hengsten. ,,Yn de famylje ha wy Fryske hynders en dêr haw ik ek myn logo op baseard. In Frysk hynder stiet foar kracht en útstraling.'' Hoe hij op zijn typenummers komt kan De Jong niet uitleggen. ,,Aanst komt der in FM170. Sa logysk as wat'', zegt hij lachend. Milieu Alle drie de voertuigen zijn inmiddels in diverse typen en maten leverbaar, zoals 4WD. De transporter blijkt vooral in trek bij organisaties die milieu hoog in het vaandel hebben, zoals natuurbeschermers en landgoederen, maar er rijdt ook eentje rond in het Olympisch Stadion in Amsterdam. Inmiddels is er ook een zespersoonswagentje, waarmee groepen rondgereden kunnen worden. De mini-shovel wordt vooral gebruikt op maneges en hoveniersbedrijven. Voor het werktuigtrekkertje zijn dan ook twaalf verschillende werktuigen beschikbaar, van laadbakjes en maaiborden tot palletvorken en rolborstels. Vooral het ontbreken van lawaai, stank en vieze uitlaatgassen blijkt in die branche een belangrijk verkoopargument. Bovendien is de laatste jaren de kwaliteit van de accu's zodanig verbeterd, dat er uren achter elkaar mee gewerkt kan worden. ,,Der binne yn Nederlân 5000 maneges, dus der is wol in merk foar.'' Molkboeren De Jong is duidelijk: hij vond niet iets nieuws uit. ,,Elektryske weinen binne der al hiel lang. Molkboeren rieden der tritich jier lyn al yn en ek golfkarkes en heftrucks ride al folle langer elektrysk.'' Wat de Bakkeveenster zijn succes opleverde was dat hij bestaande elementen combineerde en zich richtte op een specifieke markt. ,,Ik hoechde net it tsjil opnij út te finen, der wie op himsels genôch beskikber. Wy sykje oeral it bêste wei en bringe dat by inoar.'' Veel onderdelen worden door De Jong verder ontwikkeld en verbeterd en daarna in opdracht in het buitenland geproduceerd. ,,Wy hiere dan de arbeid yn, sis mar. Wy soargje der wol foar dat se nergens in kompleet produkt meitsje, want dan joust dyn ideeën fuort. Foar de Leffert bygelyks komme de ûnderdielen by sechtsjin leveransiers wei, út sân ferskillende lannen. It chassis wurdt yn Sjina op maat makke en de elektroanika komt út Italië. Allinnich de ôfbou dogge wy yn eigen behear.'' Voor het maken van onderdelen schakelt De Jong speciale ontwerpers in. ,,Want it each wol ek wat. De weintsjes moatte der ek moai útsjen.'' Kippenmesterij Het vergt veel organisatie en administratie om voor het assembleren van zoveel verschillende onderdelen alles op tijd in huis te hebben. Van een aantal onderdelen, zoals wielen en banden, ligt in Bakkeveen een grote voorraad klaar. Frisian Motors is gevestigd in een van de loodsen van een voormalige kippenmesterij, op de grens van de gemeenten Opsterland en Ooststellingwerf. Daar worden de wagentjes in elkaar gezet. Eén man is een dag bezig met het samenstellen van een kar, waarna twee man in twee dagen de elektronica aanleggen. De Bakkeveenster heeft het tij meegehad, erkent hij. Bij de opkomst van elektrisch rijden lift hij bijvoorbeeld mee op de inspanningen van Tesla en andere grote merken. ,,Der binne in hiel soad bedriuwen dwaande mei riden op stroom, mar dêr sieten ek in protte cowboys tusken, dy't echt troep makken. Wa't de begjinjierren oerlibbe hat, dy hat der ek wol in takomst yn.'' Stekker Ook Frisian Motors hoort daarbij, stelt De Jong. ,,Wy moatte dochs wol wat goed dwaan, want wy ha in produkt sûnder konkurrinsje en binne yn dizze sektor de ienige yn Nederlân en de grutste op'e wrâld.'' Het Zweedse Husqvarna heeft het geprobeerd, maar stopte na 150 verkochte elektrische maaiers, omdat voor zo'n groot bedrijf de markt gewoon te klein is. Ter vergelijking: Frisian Motors verkocht in totaal 400 wagentjes met een stekker. Dit is precies de goede tijd, zegt De Jong. Milieu is een belangrijk item, zonnepanelen zijn populairder dan ooit en de kwaliteit van accu's is dusdanig verbeterd dat er nu met een veel kleiner formaat veel grotere prestaties geleverd kunnen worden. Dat is echter niet alles, want bij succesvol ondernemen spelen ook creativiteit en vernieuwing mee. Zo maakte Frisian Motors vier wagentjes voor het werk in de Noord-Zuid Tunnel in Amsterdam. ,,In gewoane auto koenen se dêr net yn brûke, omdat útlaatgassen hingjen bleaunen. Boppedat wie de tunnel sa smel, dat in wein der ek net keare koe. Doe betocht ik in lift foar yn de boaiem fan de wein, dêrmei koest se omheech tille. Dan joechst der in slinger oan en stienen se de oare kant op.'' Eigen schuur Theo de Jong is niet zomaar een leek die op goed geluk aan de slag ging. Hij is per slot van rekening afgestudeerd HTS'er Elektro en runde jarenlang een eigen ict- en telecombedrijf, De Jong Techniek Drachten. Zijn nieuwe loopbaan in het vervoer begon simpel, maar breidde de laatste jaren gestaag uit. In het begin maakte hij de wagentjes zelf in zijn eigen schuur, nu heeft hij vijf man in dienst: drie monteurs voor het assembleren van de wagens, een verkoper en een chauffeur. Zijn vrouw Karina doet de boekhouding. ,,Sels doch ik de sales en foarby Zwolle wurkje wy mei dealers foar de ferkeap. In pear kear yn't jier besykje ik de fabryk yn Sjina, om te sjen oft alles noch goed rint. It is moai dat ik myn brea der mei fertsjinje kin, mar ik fyn it sleuteljen sels ek noch altyd moai om te dwaan. Ik wol ek witte wat wy meitsje en foarop rinne.'' Tussen zijn klanten bevinden zich enkele bekende Nederlanders, zoals Pieter van Vollenhove en Ben Woldringh, die graag reclame voor hem maakten. Daarnaast krijgen zijn bijzondere projecten ook veel media-aandacht. Zo hielp Frisian Motors bij het ontwikkelen van een elektrische buurtbus voor Het Bildt, waarbij werd samengewerkt met ROC Friese Poort. ,,Dêrby kin ik ús kennis tapasse, mar ik lear der sels ek wer fan, bygelyks wat sokke lithiumbatterijen ha kinne.'' Akkufabrikant De overstap van gewone loodaccu's naar lithiumtechniek is momenteel in ontwikkeling bij Frisian Motors. ,,Ik hie fjouwer leveransiers fan akku's útnoadige, mar de iene helte wie net goed en de oare fierstente djoer. Al dy akku's wienen makke foar grut gebrûk. Se sieten fol technyske snufkes dy't wy net noadich ha, mar dy't de akku's wol djoer meitsje. Doe binne wy begûn om de ballast der ôf te slopen, sadat wy oerhâlden wat wy noadich hienen en wat foar de feilichheid belangryk wie. Ein fan dit jier is ús eigen lithium-akku klear en dan kinne wy dy tenei ek sels assembleare. Dan binne wy dus yn feite ek akkufabrikant.'' Een ander project waarmee De Jong zich momenteel bezighoudt is het omzetten naar elektrische aandrijving van de beroemde Tuk tuks in de hoofdstad van Sri Lanka. Van die kleine taxi's rijden er alleen in die stad al meer dan een half miljoen rond, om nog maar te zwijgen van andere grote steden in Azië. ,,Sa'n elektryske meaner is net in sexy produkt, mar der sit in geweldige potinsje yn it prinsipe, dat wy ek op oare foertugen tapasse kinne. Dy Tuk tuks ha allegear ek in twatakt motor, de meast fersmoarrigjende dyst mar betinke kinst. Dat jildt trouwens ek foar de 40.000 sitmeaners yn Nederlân, ek allegear twatakt. Tink ris yn wat it foar it miljeu betsjut, as dat allegear op skjinne stroom ride soe.'' Kenteken De wagens van Frisian Motor krijgen een kenteken en mogen daarmee de openbare weg op. De Jong droomt wel eens van een 'echte' elektrische auto, maar houdt voorlopig beide benen op de grond. ,,It is sa moeilik om tusken dy grutte merken te kommen. Tesla is it wol slagge en dat is ôfgryslik knap. Se neame ús weintsjes wolris de TúnTesla en dat beskôgje ik as in grut komplimint.'' De Jong huurt in Bakkeveen in totaal 2500 vierkante meter in een aantal ruimten en kan voorlopig nog wel even vooruit, want er is ruimte zat om nog uit te breiden. Toch voorziet hij op den duur nog wel een verhuizing naar een groter bedrijvenpark, bij voorbeeld in Drachten of Oosterwolde. ,,Dit is hjir boud as pikestâl, logistyk sjoen is it in ramp. Mar foarlopich rjochtsje wy ús op Rimmert, Leffert en Norbert. Want ik ha yn myn foarrige ûndernimming leard dat fokus hiel belangryk is, do moatst dwaan dêrst goed yn bist. Moatst net tefolle hea op'e foarke nimme, want mei lytse stapkes komst ek foarút.''

Auteur

Fokke Wester